Minh Niệm - First New
Nhà xuất bản Tổng Hợp Thành phố Hồ Chí Minh
Nghệ Thuật Sống Hạnh Phúc
8. THA THỨ
Tha
thứ luôn là linh dược có thể chữa trị mọi nỗi khổ niềm đau cho kẻ được tha thứ
và cả người tha thứ.
8.1 Chất liệu ân tình
Trong nguyên tắc thương yêu, đòi hỏi một
bên phải có khả năng thương yêu và một bên phải thật sự đáng yêu. Nếu bên kia
đánh mất tính đáng yêu, tức là họ đã tự rút lui ra khỏi mong muốn được thương
yêu, thì đương nhiên không thể đòi hỏi mức thương yêu của bên này phải cố định.
Tuy nhiên, lỗi không hoàn toàn thuộc về bên kia. Nếu tình thương bên này đủ
chân thành, mạnh mẽ và tỏa sáng, thì sẽ dìu dắt và nâng đỡ được đối tượng
thương yêu của mình cùng bay lên một lượt. Vậy khi cả hai cố gắng đắp bồi, một
bên cố gắng vươn lên và một bên hết lòng nâng đỡ, thì tình cảm ấy sẽ không bao
giờ bị gãy đổ.
Ta biết rằng khuyết điểm lớn nhất của
nền văn minh hiện đại là làm cho con người quá bận rộn. Ta không còn thời gian
để nghỉ ngơi và tận hưởng những giá trị mầu nhiệm xung quanh, thì đừng nói chi
đủ sức để nhìn lại chính mình và chuyển hóa những năng lượng tiêu cực. Lúc nào
ta cũng căng thẳng, mệt mỏi và đầy lo lắng cho tương lai. Một khi năng lượng
suy yếu thì ta rất khó làm chủ được suy nghĩ hay hành động của mình. Một lời
nói không dễ thương, hay cử chỉ vô tình làm nát lòng người khác là điều rất dễ
xảy ra. Nếu chẳng may lúc ấy gặp phải những nghịch cảnh lớn lao khiến năng
lượng suy giảm tới mức cạn kiệt, thì những phiền não trong ta chắc chắn sẽ tràn
lấp ra ngoài. Tham lam, sân hận, si mê là những năng lượng luôn chực sẵn trong
tâm một khi ta mất khả năng quan sát, nuôi dưỡng lý trí và đánh mất liên hệ với
sự sống. Lỗi lầm thường phát sinh từ ấy.
Dĩ nhiên, không phải ai sống trong môi
trường có quá nhiều năng lượng xấu thì cũng trở thành người xấu. Điều đó còn
tùy thuộc vào sự thông minh và bản lĩnh của mỗi người. Nhưng một đứa bé lớn lên
trong hoàn cảnh nghèo túng, gia đình ly tán, chưa bao giờ được đến trường, phải
thường xuyên sinh hoạt với đám người lỗ mãng để nương tựa và tìm kế sinh nhai,
thì khó mà mong đứa bé ấy luôn ngoan hiền hay thành thật. Một đứa bé khác lớn
lên trong những điều kiện vật chất đầy đủ, nhưng cha mẹ lại bận lo làm giàu nên
không có thời gian để gần gũi và thấu hiểu em. Thậm chí, họ thường hay cãi vã
và bày những điều gian trá trước mắt em. Rồi họ bù đắp trách nhiệm dạy dỗ bằng
cách đẩy em vào những ngôi trường danh tiếng, hay chiều chuộng theo mọi đua đòi
của em. Như thế làm sao em ý thức được tinh thần trách nhiệm, hay biết nhường
nhịn và tôn trọng mọi người?
Khi hay tin một nam sinh mang dao vào
trường hăm dọa giết thầy cô giáo, hay một nữ sinh đã đánh bạn mình thê thảm rồi
còn quay phim tung lên mạng thì ai mà không phẫn nộ. Ta cho đó là hành vi vô
đạo đức. Ta muốn những học sinh ấy phải bị trừng phạt một cách đích đáng. Nhưng
nếu ta đổ hết trách nhiệm lên vai em thì làm sao em gánh nổi. Em sẽ gục ngã và
mất hết tương lai, rồi ta cũng sẽ mất dần những đứa em tiếp nối ta đi về tương
lai. Em là đứa trẻ dại khờ luôn muốn trưởng thành nhanh chóng, nhưng vì tâm lý
chưa chuẩn bị nên đã bị sa ngã. Đúng ra, gia đình và nhà trường phải là môi
trường lý tưởng nhất để giúp em hiểu được mình và nuôi dưỡng lý tưởng sống.
Nhưng cha mẹ chỉ luôn ao ước con mình ăn học thành tài, nhà trường chỉ trông
mong học sinh có học lực xuất sắc, chứ đâu có kỳ vọng hay đầu tư vào phần đạo
đức của em. Giáo dục không thể thành công khi chỉ nhờ vào nỗ lực cá nhân. Và
nếu hai môi trường được coi là nhiều dưỡng chất nhất cho một đứa trẻ vững chãi
vào đời mà cũng quay lưng với trách nhiệm, thì ai sẽ giúp những đứa em ấy trở
về với xã hội, với chính em đây? Ta hy vọng vào các trại cải tạo ư? Sự trừng
phạt là giải pháp thấp kém nhất trong công tác giáo dục. Ta thấy thực tế chỉ có
số rất ít đủ nghị lực để quay về. Số còn lại mất hết niềm tin vào cuộc sống,
nên họ sẵn sàng buông xuôi và lún sâu vào vũng lầy cũ.
Trước khi trách giận những đứa em dại
khờ ấy, ta hãy tự hỏi mình đã làm gì giúp các em chưa? Hay ta nghĩ đó không
phải là trách nhiệm của mình nên ta vẫn đứng bên lề để mặc tình lên án, buộc
tội và xa lánh? Người lớn chúng ta cũng vẫn còn mắc phải rất nhiều vụng về, lầm
lỡ kia mà. Dù người khác chưa hay biết hoặc phanh phui, nhưng ta không thể tự
cho mình là trong sạch mà tùy tiện dán nhãn hiệu xấu xa lên đầu kẻ khác. Trong
kinh Phúc Âm, Chúa Jesus đã nhắc nhở: "Ai thấy mình không có tội thì cứ
ném đá vào người đàn bà này trước". Hãy cho người kia một cơ hội để chuyển
hóa, vì như thế cũng chính là ta đã tạo cho mình một lối thoát trong tương lai.
Đời sống còn chìm trong vô tâm thì không thể tránh khỏi những hành vi không tự
chủ. Ta cần tha thứ và giúp nhau vượt qua gian khó, chứ không phải ngồi đó đòi
hỏi người khác phải luôn hoàn hảo cho mình.
8.2 Làm
sao có thể tha thứ?
Giả sử sự khó khăn của người kia khoảng
một gang tay mà dung lượng trái tim ta có sẵn một gang rưỡi, thì xem như họ
được chứa đựng. Nhưng nếu sự khó khăn của người kia lên tới một gang rưỡi hoặc
hai gang, thì bắt buộc ta phải cố gắng để nới rộng trái tim mình lớn hơn mức
khó khăn đó. Lỡ như ta đã cố hết sức rồi mà trái tim cũng chỉ giãn nở tới mức
ngang bằng, hoặc dưới mức khó khăn của người kia thì sự nâng đỡ sẽ bất thành.
Dù vậy, người kia vẫn cảm nhận được và ghi khắc sâu đậm ân tình của ta. Bởi
không có thứ tình thương nào cao đẹp hơn khi nó được tạo thành từ sự buông bỏ
bớt những nhu cầu hưởng thụ căn bản nhất của bản thân. Ngoài ra, nó còn phải
vượt qua những áp lực của hoàn cảnh xung quanh, để giúp cho đối tượng thương
yêu của mình bừng tỉnh và đi tới. Ân tình ấy chỉ đến từ sự chân thành và tự
nguyện, chứ không có trong giao kết hay mong đợi của đối phương. Mà tha thứ
chính là đỉnh cao của ân tình.
Nếu bình tĩnh và biết quan sát thì bao
giờ ta cũng nhận thấy kẻ gây ra lầm lỗi mới là nạn nhân đáng tội nghiệp nhất.
Họ có thể làm cho ta đau trong nhất thời, nhưng năng lượng sân hận hay những bế
tắc tâm lý sẽ bủa vây và hành hạ họ trong từng giây từng phút. Họ càng tỏ ra
cứng đầu, không biết hối lỗi, thì lại càng đáng thương hơn. Bởi không biết bao
giờ họ mới tỉnh ngộ để có thể thiết lập cho mình một đời sống bình an và hạnh
phúc vững vàng. Vừa đánh mất niềm tin vào bản thân, vừa sợ những người thân yêu
bỏ mặc, vừa không biết cách giải quyết những đổ vỡ do chính mình gây ra, vừa lo
lắng không biết tương lai sẽ đi về đâu, nên họ thường rất hoang mang và rất cần
sự giúp đỡ. Họ biết họ không có tư cách để đòi hỏi gì thêm, vì ta đã từng
thương yêu họ hết lòng. Nên họ chỉ còn biết trông mong vào ân tình - món quà
tình cảm không suy tính, không dựa vào sự công bằng, không cần đáp trả từ nơi trái
tim của một người độ lượng.
Khi ta đã ý thức được đây là một kẻ đáng
thương hơn đáng trách thì ta sẽ không còn muốn đẩy khó khăn ấy ra khỏi ta nữa.
Tức là ta đã chấp nhận phần không dễ thương như ta đã từng đón nhận những phần
dễ thương của họ. Vấn đề còn lại là làm sao ta có thể chứa đựng được nỗi khổ
niềm đau ấy một cách dễ dàng khi trái tim ta vẫn chưa đủ lớn? Ta rất muốn tha
thứ nhưng vẫn không tha thứ được, lòng cứ quặn đau mỗi khi nghĩ đến sự hư hỏng
hay phản bội của họ. Nếu ta cho rằng tha thứ là một việc dễ làm, chỉ cần cố
gắng một chút là được thì ta đã lầm. Bởi ta từng bám chặt vào những nguyên tắc
cứng nhắc, luôn đòi hỏi sự hoàn hảo của người khác, vướng kẹt vào cảm xúc muốn
được tôn kính, luôn thấy mình là kẻ cống hiến nhiều hơn, chưa có thói quen hứng
chịu thiệt thòi hay hết lòng vì người khác, thì trái tim của ta sẽ rất khó nới
rộng ra thêm. Ta phải có khả năng thu dọn bớt những nhu cầu thỏa mãn sự ích kỷ
thì trái tim mới có chỗ để chứa đựng người khác. Nên nhớ, càng vị kỷ thì càng
không thể vị tha. Bởi vị kỷ chính là trở lực của vị tha.
Trong truyền thống nhà thiền có hai cách
để giáo huấn học trò, đó là: uy và ân. Uy tức là uy lực, là năng lực tỏa chiếu
từ lối hành xử trang nghiêm và giữ gìn khuôn phép, chứ không phải do mình la
hét vào mặt người khác mà có uy. Còn ân chính là ân tình, là sự tận tình giúp
đỡ khi người kia yếu kém hay tấm lòng bao dung độ lượng khi họ mắc phải lỗi
lầm, chứ không phải do mình thương yêu đến mức vướng lụy mà có ân tình. Thật ra
cái uy cũng chính là cái ân, bởi cái uy kia giúp họ luôn tỉnh thức và cố gắng
tiến bộ nên họ rất biết ơn. Và cái ân cũng chính là cái uy, vì cái ân kia giúp
họ một cách hết lòng, không điều kiện nên họ luôn thầm nể phục. Cũng như hiểu
biết và thương yêu, cái uy và cái ân không bao giờ tách rời nhau, dù có lúc một
trong hai cái được thể hiện nhiều hơn.
Mỗi khi dùng uy hay ân, ta phải rất cẩn
thận. Đôi khi ta nghĩ rằng mình phải làm như thế thì họ mới thức tỉnh, mới sợ
mà không dám tái phạm, nhưng kỳ thực là trong thâm tâm ta đang rất tức giận và
có ý muốn trừng phạt. Hoặc đôi khi thấy người kia quá đáng thương, cần được che
chở và vỗ về hơn là khiển trách, nhưng thực chất là ta đang lo sợ người ấy ghét
bỏ hay không còn quý mến mình nữa. Người kia đang mắc nạn và cần sự cứu giúp mà
ta lại xen ké quyền lợi của mình vào, thì sự tha thứ ấy không còn mang tính
chân thật nữa. Khi ta biết lầm lỗi này quá lớn, trong nhất thời không thể nào
coi như nó chưa từng xảy ra, ta nên cố nuốt nước mắt vào trong để cố gắng chấp
nhận mà giúp người kia một con đường. Hoặc biết trái tim mình đang đau nhức,
phải cần một thời gian nữa mới có thể chấp nhận và chuyển hóa. Thậm chí, ta
phải đành thú thật cho họ biết trái tim ta chỉ mở rộng tới mức ấy thôi. Tất cả
những hành động ấy đều là ân tình, là sự tha thứ đích thực.
Tuy ta không phải là bậc thánh để sẵn
sàng tha thứ hết mọi lỗi lầm của con người, nhưng nếu trái tim ta còn sức chứa
đựng thì đừng suy tính gì thêm nữa, hãy tha thứ cho nhau đi. Tha thứ luôn là
linh dược có thể chữa trị mọi nỗi khổ niềm đau cho kẻ được tha thứ và cả người
tha thứ. Thà tha lầm còn hơn chấp lỡ. Lỡ khi nhận ra chính thái độ cố chấp và
hẹp hòi của ta đã vô tình đẩy người kia rớt xuống tận cùng vực thẳm, thì ta sẽ
ăn năn hối hận suốt đời. Còn khi phát hiện ra quyết định tha thứ của ta đã không
mang lại hiệu quả thì ta vẫn còn nhiều cơ hội để cứu chuộc. Khi trái tim đang
trong tình trạng giãn nở ra và ngày thêm mạnh mẽ là trái tim đã tìm đúng hướng
hạnh phúc. Điều đáng sợ nhất trong quá trình yêu thương là ta đã để cho trái
tim mình co rút lại, yếu đuối, không còn chất liệu linh thiêng để sẵn sàng rung
cảm trước những tiếng kêu thương của cuộc đời.
Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng đã từng tin
tưởng tuyệt đối vào sự chuyển hóa kỳ diệu nơi trái tim con người: "Trái tim cho ta nơi về nương náu/ Được quên
rất nhiều ngày tháng tiêu điều" (Hãy yêu nhau đi).
Xin có mặt cho
người
Bằng tất cả trong
tôi
Phút giây này tỉnh
thức
Với ân tình chưa
vơi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét