TIÊU TRỪ BẢN NGÃ ĐỂ ĐẠT ĐẾN PHÚC LẠC VÔ TẬN
Thiền sư Ajahn Brahm
CHƯƠNG 11
LEO LÊN KIM TỰ THÁP CỦA THIỀN ĐỊNH
BÀI 4
KIM TỰ THÁP CỦA ĐỊNH TÂM VÀ NỘI QUÁN
Đức Phật dạy rằng khi định được tiếp sức bởi giới, nó tạo ra lợi ích rất lớn và thành quả to lớn. Đức Phật thực ra đang nói rằng, nếu không có sự kiềm chế các ô nhiễm và chú tâm làm điều đúng đắn, định lực sẽ yếu đi. Khi mọi người nghĩ tới thiền, họ thường băn khoăn nên quan sát hơi thở như thế nào, nên làm gì khi một tâm ảnh khởi lên, cũng như các khía cạnh kỹ thuật khác của quá trình hành thiền; nhưng họ hiếm khi hỏi điều gì thúc đẩy định.
Kinh Sự Bảo Vệ (Tayana Sutta) nói rằng, bạn không thể đạt nhất tâm, tức định, nếu không chối bỏ các ham muốn dục lạc. Đó là một lời dạy quan trọng. Chúng ta biết năm giác quan là con đường dẫn tới khổ bởi bản chất chúng là thế, và không tránh khỏi việc chúng mang đến khó khăn, trở ngại khi hành thiền. Thực tế, bạn không tránh khỏi khổ trong địa phận của năm giác quan, bởi vậy chỉ có một giải pháp: buông bỏ. Mục đích duy nhất của thiền, tức quá trình dẫn tới định (samadhi) - là tĩnh hóa năm giác quan, thanh lọc và làm lắng dịu. Chỉ từ sự bình an và tĩnh lặng, chỉ từ sự buông bỏ bạn mới có được tầm nhìn thực tế về cuộc sống.
Có lần, tôi đi du lịch tới Trung Mỹ, đi xuyên qua khu rừng của bán đảo Yucatan, rồi leo lên một kim tự tháp cổ của người Maya. Lần đầu tiên trong nhiều ngày, tôi có thể thấy vượt lên trên những gì xung quanh mình, có được tầm nhìn rộng lớn về nơi tôi đang đứng. Đây là ví dụ tuyệt vời về điều xảy ra trong thiền. Khi bạn đạt được trạng thái định, tâm bạn trở nên sáng tỏ đến nỗi lần đầu tiên, bằng một tầm nhìn rõ ràng, bạn có thể nhìn xuống thế gian, nơi bạn đang chìm đắm.
Đây là một phương tiện quan trọng của trí huệ. Khi bước ra khỏi “cái tôi” bình thường, bạn có thể nhìn nhận và đánh giá chính xác những gì mình đã làm suốt thời gian qua. Bạn có thể thấy, dù trước đây khi vẫn còn vô minh, bạn nghĩ rằng mình sáng suốt, nhưng bạn không phải thế. Dù bạn nghĩ mình đang làm đúng với cuộc sống, đôi lúc thực ra bạn đang gây hại cho bản thân và người khác. Lúc đi bộ xuyên qua khu rừng, tôi không thể nhìn thấy mình đang đi đâu, đó là một chuyến đi bộ vất vả. Nhưng khi ở trên đỉnh kim tự tháp, tôi có thể nhìn thấy những lối đi tốt nhất ở đâu, những lộ trình ngắn nhất và dễ nhất. Tương tự, khi có trải nghiệm thiền thật sự, và có được định tâm, bạn hiểu thế gian là gì, bạn nhận ra con đường bình an nhất, con đường không có rắc rối, khổ đau để đi qua khu rừng của cuộc sống.
Một khi thấy rõ, bạn không còn kỳ vọng quá nhiều vào những thứ mà cuộc đời không thể cho bạn. Đó là định nghĩa của tôi về khổ: Đòi hỏi ở cuộc đời những thứ mà nó không thể cho bạn, thì bạn biết mình đang đòi hỏi sự khổ. Bạn tạo ra khổ bằng những mong đợi của mình. Khi đã hiểu giới hạn của cuộc sống và các hạn chế trong năng lực của mình, bạn biết rằng, tất cả những gì mình có thể làm là cố gắng hết sức để trở nên hữu ích và không làm hại người khác. Nhưng ngay cả với những ý định tốt đẹp nhất mà bạn dành cho mọi người, đôi lúc bạn cũng không có khả năng làm được. Đời là vậy, bạn chẳng thể làm gì để thay đổi được nó. Ngay lúc này, chúng ta đều bị tuổi già, bệnh tật và cái chết mai phục trong cơ thể. Đây là bản chất của cơ thể. Tất cả những gì chúng ta có thể làm là thay đổi thái độ, chấp nhận và yên ổn với nó.
Đức Phật dạy, tất cả chúng ta bị hai mũi tên khổ xuyên qua: mũi tên cơ thể và mũi tên tâm trí. Mũi tên cơ thể là khổ liên quan tới thân mà bạn chẳng thể làm gì được nhiều để thay đổi. Điều mà bạn có thể làm là nhổ mủi tên tâm trí. Mũi tên tâm trí là thái độ sống, “Tôi không thích điều này”, “Sao lại như thế này?”, “Nó không nên như vậy”. Khi đứng trên kim tự tháp ấy, nhìn xuống cuộc đời và thế gian, bạn có một tầm nhìn rõ ràng và thực tiễn. Lúc xuống khỏi kim tự tháp, bạn trở nên sáng suốt hơn. Do sáng suốt nên cuộc sống của bạn an bình, dễ dàng, và nỗi khổ duy nhất bạn trải qua là từ mũi tên cơ thể: tuổi già, bênh tật và cái chết. Bản chất của trí huệ là mang lại cho bạn cuộc sống an lạc.
Mọi người có đủ kiểu tưởng tượng về các trạng thái thiền, bản chất sự tồn tại, phước báu và nghiệp, hay lý duyên khởi. Dù thông thường không hiểu mình đang nói về điều gì, họ vẫn tiếp tục suy đoán. Nhưng Đức Phật nói, Ngài chỉ dạy về khổ và sự diệt khổ và đó là tất cả những gì chúng ta cần tập trung vào. Làm như vậy, chúng ta đang tập trung vào con đường dẫn tới bình an và hạnh phúc. Con đường đó chính là học buông bỏ thế gian bằng cách leo lên kim tự tháp trong tâm: kim tự tháp của thiền định. Công cuộc leo lên kim tự tháp ấy cho bạn khả năng biết các đặc tính của trí huệ, hay nói cách khác, biết về sự cân bằng, hòa hợp, hạnh phúc và an bình của con đường trung đạo. Thấy được bức tranh toàn cảnh, bạn thành người tự do. Và dấu hiệu của sự tự do là một cuộc sống an lạc. Chắc chắn bạn sẽ vẫn còn những vấn đề về cơ thể, nhưng cả một đống khổ trong tâm trí đã được gỡ bỏ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét