Ajahn Brahm & Eckhart Tolle
Chương 2
KHI IM LẮNG CẤT LỜI
Bài 8. SỰ TĨNH LẶNG VÀ IM LẮNG
Khi bạn đánh mất liên lạc với sự im lắng ở nội tâm, bạn sẽ đánh mất liên lạc với chính mình và khi bạn đánh mất liên lạc với chính mình, bạn sẽ tự đánh mất mình trong thế giới của Hình tướng(12). Cảm nhận nội tại về chính tự thân mình, tức bản chất chân thực của bạn là gì, bản chất ấy không thể tách rời khỏi sự im lắng. Đây chính là cái Chân Ngã (13) sâu kín của bạn vượt lên trên Tên gọi và Hình tướng ở thế gian này (14).
Sự tĩnh lặng chính là bản chất chân thực của bạn. Vậy sự tĩnh lặng là gì? Đó chính là khoảng không gian im lắng ở trong bạn, là khả năng nhận thức được vạn vật từ đó những chữ trên trang giấy này được tạo thành khái niệm và trở thành những ý nghĩ sáng suốt ở trong đầu bạn. Nếu không có khả năng nhận biết đó, sẽ không có khái niệm đúng đắn, không có ý tưởng rõ ràng, không có thế giới này tồn tại. Bạn chính là khả năng nhận biết đó được che giấu dưới hình dáng của một con người.
Bạn quán sát, tương đương với tiếng động ở bên ngoài là sự ồn ào của những suy tưởng bên trong, tương đương với sự im lặng ở bên ngoài là sự tĩnh lặng ở nội tâm. Khi nào có sự yên tĩnh ở chung quanh – bạn hãy lặng yên để nghe sự yên tĩnh đó. Tức là chỉ để ý, chú tâm đến sự yên tĩnh đó. Lắng nghe sự yên tĩnh như thế sẽ làm thức dậy một chiều không gian tĩnh lặng ở trong bạn, vì qua sự im lắng ở nội tâm thì bạn mới có thể nhận ra sự tĩnh lặng này. Bạn sẽ nhận ra rằng giây phút bạn lưu ý đến sự yên lặng ở chung quanh, lúc ấy bạn không hề suy nghĩ. Bạn chỉ nhận biết, nhưng không hề suy tư.
Khi bạn chú tâm đến sự yên lặng, ngay lập tức có một trạng thái cảnh giác nhưng rất tĩnh lặng ở nội tâm. Đó là lúc bạn đang hiện diện. Bạn đã nhận thức được chính mình và bước ra khỏi thói quen suy tưởng của tâm thức cộng đồng, của nhân loại, một thói quen đã bị thâm nhiễm trong hàng ngàn năm qua.
Hãy nhìn một thân cây, hay một bông hoa. Hãy để cho nhận thức của bạn đậu lên trên vật thể đó – như một cánh bướm. Bông hoa ấy tĩnh lặng biết bao! Thân cây và bông hoa đang cắm rễ trong trạng thái an nhiên tự tại biết bao nhiêu. Hãy để thiên nhiên dạy cho ta thế nào là tĩnh lặng. Khi bạn nhìn vào một thân cây và nhận ra sự tĩnh lặng của thân cây đó, chính bạn cũng trở thành sự tĩnh lặng. Bạn tiếp xúc với thân cây ở một mức độ rất sâu. Bạn sẽ cảm thấy đồng nhất với những gì bạn đang cảm nhận qua sự tĩnh lặng.
Sự im lặng rất hữu ích. Nhưng bạn không cần phải có sự im lặng thì mới giúp bạn tìm ra sự tĩnh lặng. Ngay cả những khi có tiếng ồn, bạn vẫn có thể nhận ra đang có sự tĩnh lặng bên dưới những ồn ào, nhận ra khoảng không gian từ đó tiếng động được phát sinh. Đó chính là không gian bên trong của nhận thức thuần khiết, đó cũng chính là Tâm (15). Bạn chợt nhận ra rằng có một sự nhận biết như là một cái nền nằm sau tất cả những nhận thức của các giác quan, tất cả những suy tư. Nhận ra sự nhận biết đó là sự phát sinh của sự tĩnh lặng ở nội tâm.
Bất kỳ một tiếng ồn đáng ghét nào cũng đều hữu ích như sự lặng yên. Làm cách nào? Bằng cách buông bỏ sự chống đối trong nội tâm về tiếng ồn, cho phép tiếng ồn ấy được như nó đang là trong thế giới tự nhiên. Bạn không cần dính mắc đến chúng. Hãy chú tâm vào khoảng trống rỗng, cái nền bên dưới của mọi âm thanh, hoạt động ấy, sự chú tâm này sẽ giúp bạn bước vào cõi an bình ở nội tâm, tức là sự tĩnh lặng.
Khi nào bạn chấp nhận một cách sâu sắc mỗi giây phút như bản chất chân thật của vạn vật – bất kể hình thức phút giây ấy đang biểu hiện là gì – bạn sẽ có được trạng thái lặng yên, bạn có được sự an tịnh. Hãy chú tâm đến khoảng trống – khoảng trống giữa hai ý tưởng, khoảng không ngắn ngủi giữa những chữ trong một câu chuyện, giữa những nốt nhạc của tiếng dương cầm, hoặc khoảng trống giữa hơi hít vào và hơi thở ra của bạn.
Bạn hãy chú tâm đến những khoảng trống đó, nhận thức về một cái gì đó, lúc ấy chỉ còn là nhận thức thuần khiết. Chiều không gian không có hình thể ấy là nhận thức thuần khiết được phát sinh từ bên trong bạn, thay thế cho thói quen mà bạn thích tự đồng hóa mình(16) với những biểu hiện bên ngoài của hình tướng, và bên trong của bản ngã.
Sự thông thái chân chính hoạt động một cách im lặng. Sự tĩnh lặng là nơi sự sáng tạo và giải pháp cho những vấn đề của bạn có thể được tìm ra. Như thế sự tĩnh lặng có phải là sự vắng mặt của tiếng ồn và những tình huống không? Không, sự tĩnh lặng chính là tự thân của sự thông thái – là Tâm nằm ở bên dưới, từ đó mọi thứ hữu hình được phát sinh. Và làm sao "cái Đó" có thể tách rời với bản chất chân thực của bạn? Những biểu hiện tạm bợ của hình tướng liên hệ đến bạn(17), mà bạn nghĩ chính là bạn, được phát sinh và nuôi dưỡng bởi Tâm. "Cái Đó" cũng là tinh chất của tất cả vũ trụ, những thiên hà cho đến mỗi ngọn cỏ; của tất cả những bông hoa, cây cối, chim chóc và tất cả mọi vật thể khác.
Sự tĩnh lặng là thực thể duy nhất trên cõi đời này không mang một hình tướng. Nói rộng ra thì sự tĩnh lặng không phải là một vật thể, nó không thuộc về thế giới vật chất này, nó là khoảng không bao trùm mọi thứ, có mặt ở mọi nơi trong vũ trụ. Nó thuộc về một thế giới riêng, đan xen vào thế giới vật chất.
Khi bạn nhìn vào một thân cây hay một con người... bằng sự tĩnh lặng ở trong bạn, thì ai đang nhìn vậy? Có một cái gì đó, sâu hơn là con người của bạn, đang nhìn. Đó là Tâm đang nhìn vào cái vật mà chính Tâm đã sáng tạo ra. Một cảm giác hài lòng mà bạn cảm thấy khi ngắm nhìn một thân cây, hay một con người, từ sự tĩnh lặng, không vướng bận chút suy tư. Đó cũng là sự thông tuệ. Sự thông tuệ chỉ có được qua khả năng giữ cho lòng mình được lắng yên. Chỉ cần tập nhìn và lắng nghe. Bạn không cần gì thêm cả. Hãy tĩnh lặng, khi ấy sẽ làm phát sinh một sự thông thái, nhưng không phải bằng suy tư ở trong bạn.
Hãy để cho sự tĩnh lặng hướng dẫn tất
cả những lời nói và hành động của bạn. Đó là lúc bạn sẽ nhận biết thật rõ ràng về bản chất thật của bạn và thế gian này.
(12) Tự đánh mất mình trong thế giới của hình tướng: Vì không nhận biết được bản chất chân thật của mình, chúng ta thường tự đánh mất mình trong thế giới của hình tướng tức là lệ thuộc vào bản ngã, cơ thể, vật chất, danh lợi, tiền tài, khái niệm phân biệt hẹp hòi (giàu nghèo, đẹp xấu, được mất, thắng thua, những đấu tranh, giành giật với nhau) trong đời sống, trong những thói quen nghiện ngập,…để lấp đầy sự trống vắng, khổ đau của một con người đã đánh mất gốc rễ, cội nguồn.
(13) Chân Ngã: tức là bản chất chân thực, bất hoại, vĩnh cửu của mình. Chúng ta thường nhầm lẫn chân ngã của mình với những biểu hiện tạm bợ của tên gọi, hình tướng như: tên họ, địa vị, nghề nghiệp, danh tiếng, hình dáng bề ngoài,… mà không nhận ra bản chất chân thật của mình bên trong.
(14) Tên gọi và Hình tướng: là những quy ước ở thế gian dùng để nhận biết mọi vật, tên gọi của chúng ta về những biểu hiện tạm bợ của đời sống. Ví dụ: tôi tên A, tên gọi của những mảnh giấy khi chúng ta trao đổi với nhau mua bán là tiền... Dĩ nhiên, Tên gọi và Hình tướng chỉ là danh từ, khái niệm mà chúng ta dùng để mô tả một thực tại sinh động, mà đã là danh từ và khái niệm… thì nó không thể nắm bắt được chân lý, nó chỉ là quy ước của con người đặt ra và nó luôn bị giới hạn, liên tục chuyển biến trong từng phút, từng giây.
(15) Tâm: như đã giải thích ở Chương 1, tức là không gian tĩnh lặng tồn tại bên trong
bạn, cái Biết linh hoạt và sống động nhưng không có hình tướng. Đó chính là bản
chất chân thực của chúng ta.
(16) Thói quen thích tự đồng hóa mình: là thói quen cho rằng mình chính là một cảm xúc, ý tưởng, hay cảm giác một cái gì đó ở trong mình. Ví dụ khi có một cảm giác khổ sở, bất hạnh đang phát sinh ở trong lòng, ta không dừng lại ở chỗ nhận biết “Ồ có một cảm giác bất hạnh đang có mặt ở trong lòng tôi”, mà chúng ta nhanh chóng đồng hóa mình với cảm giác bất hạnh ấy và tự kết luận rằng “Tôi là một kẻ bất hạnh” hay tệ hơn nữa, “Tôi chính là sự bất hạnh của cuộc đời”.
(17) Những biểu hiện tạm bợ của hình tướng liên hệ đến bạn: ví dụ cơ thể, tuổi tác, cảm xúc, ý nghĩ, hành động, nghề nghiệp, tài sản,.v.v. nó là sự biểu hiện của các hình tướng thông qua cơ thể, ý nghĩ và vật chất ở thế gian gắn kết vào nhau mà ta thường lầm tưởng là bản chất của mình.
Bài 9. BẢN NGÃ
Tâm trí bạn luôn tìm kiếm không ngừng những đề tài để cho bạn suy tư một cách điên cuồng; đó cũng là cách tâm trí bạn đi tìm những thứ để cung cấp cho chính nó một sự xác minh, một cảm nhận về tự thân (19). Đây cũng là phương cách để bản ngã của bạn trở thành hiện hữu và tiếp tục được tồn tại ở trong bạn.
Khi ta suy nghĩ hay nói về chính mình: “Tôi”, là thực ra điều bạn muốn nói là: “Tôi và những gì là của tôi”. Đây chính là “cái Tôi” của những cái thích, hoặc không thích, sợ hãi và ham muốn, “cái Tôi” không bao giờ cảm thấy thỏa mãn được lâu. Đó là cảm nhận về tự thân của bạn được làm nên bởi ý nghĩ, thường bị tha hóa bởi quá khứ và luôn muốn tìm sự thỏa mãn ở tương lai.
Mỗi lúc một ý nghĩ khởi lên ở trong đầu chiếm lấy toàn bộ sự chú tâm của bạn, điều này có nghĩa là bạn đã hoàn toàn đồng nhất mình với tiếng nói vang vang ở trong đầu. Ý nghĩ của bạn đã được đầu tư với một cảm nhận về chính mình. Đây chính là bản ngã, “cái Tôi” được làm nên bởi suy tư và những cảm xúc miên man ở trong đầu bạn. “Cái Tôi” luôn luôn cảm thấy bất toàn và mong manh. Do đó bạn thường cảm thấy sợ hãi và ham muốn, đây là hai cảm giác luôn thống trị và thúc đẩy bản ngã ở trong bạn.
Khi bạn thấy rằng có một giọng nói ở trong đầu bạn, nó luôn giả vờ là chính bạn và giọng nói ấy luôn lảm nhảm, đó là lúc bạn tỉnh thức và ra khỏi sự đồng hóa một cách vô thức với dòng suy tư ở trong mình. Khi bạn nhận ra giọng nói vang vang đó, bạn sẽ nhận thức rằng bạn không phải là giọng nói ồn ào đó.
Bạn chính là Cái Biết, là Tâm nhận thức nằm ở đằng sau giọng nói luôn lảm nhảm đó: Đó chính là sự giải thoát.
Bản ngã ở trong bạn luôn có nhu yếu đi tìm, tích lũy thêm cái này hoặc cái kia để vun bồi cho cảm nhận về tự thân, chỉ là để giúp cho “cái tôi” của bạn cảm thấy toàn vẹn hơn.
Bạn có nhận ra rằng “cái Tôi” này rất dễ phôi pha, vì đó chỉ là một sự hình thành rất tạm bợ của ý nghĩ và vọng tưởng, như một đợt sóng biểu hiện trên mặt nước. Nó thay đổi liên tục trong từng sát na, biến diệt theo cảm nhận của lục căn cùng với sự ham muốn, sự sợ hãi của nó. Ấy vậy mà trong cuộc đời mỗi người luôn luôn tạo ra cho mình cái bản ngã đó để thỏa mãn cái ham muốn và che đậy sự yếu ớt sợ sệt, dựng lên cái bề ngoài giả tạo và cái bên trong đầy dục vọng. Nhưng bạn đâu biết rằng bạn đang nuôi dưỡng một thứ không phải là bạn, mà chính là thứ mang đến khổ đau và phiền não cho bạn mà thôi. Bạn cung phụng cho nó đủ thứ bằng cả cuộc đời mình để rồi cuối cùng bạn chính là người tuyệt vọng khi nhìn những thứ bạn tạo ra chẳng có ích gì cho sự giải thoát khỏi khổ đau ở thế giới tối tăm này. (Hãy xem nạn dịch Covid-19 ở Ấn Độ và trên toàn thế giới hiện nay, hãy cảm nhận nổi tuyệt vọng ấy, những con người đang rơi vào cùng cực, để thấy rằng chúng ta rồi cũng không thoát khỏi được nó. Chỉ còn là vấn đề thời gian! Đây là quá trình tự nhiên của quy luật Thành-Trụ-Hoại-Diệt chi phối trong thế giới vật chất này.)
Đời người không phải chỉ sống trong kiếp hiện tại rồi xong, bạn sẽ còn phải bước tiếp đến vô lượng kiếp nữa, bởi sự vay - trả nghiệp mà bạn đã tạo ra trong hiện tại và quá khứ, quy luật nhân - duyên - quả không chừa một ai, cứ xoay vần vô tận cho đến khi bạn hiểu cuộc đời này là gì? Khi thấu hiểu được, bạn dừng lại tất cả để quay về nguồn cội, trở về với chính bản chất chân thật của mình, bạn mới có cơ hội thoát khỏi sự luân hồi này.
Và "cái gì" ở trong bạn nhận thức được điều này? Cái gì ở trong bạn nhận thức được những biểu hiện này của bạn? Đó chính là Bạn. Đó chính là Tâm, một cái gì rất chân thật, sâu xa, vượt ra khỏi giới hạn của bản ngã, của quá khứ và tương lai.
Vậy cái gì sẽ còn lại sau bản ngã của bạn? Khi những sợ hãi, ham muốn,... trong đời sống nhiều rối rắm đang ngày càng chiếm hết sự chú tâm của bạn? Chính là một cái gạch ngang ngắn ngủi – khoảng một, hai phân giữa ngày sinh và ngày mất – trên bia mộ. Chỉ thế thôi!
(19) Cảm nhận về tự thân: Qua suy tư, trí năng ở trong ta cảm thấy “Ồ, tôi là một cái gì có thực” hay nói một cách khác có một cái gọi là “Tôi” hiện hữu”. Nhưng đây chỉ là cảm nhận rất sai lầm về chính mình, vì quả thực cái mà ta gọi là “Tôi” ấy không thực sự hiện hữu , đó là những suy tư không chủ đích của bạn. Những mặc cảm mà ta có về bản thân mình như “Tôi là một kẻ bất tài”, đây cũng là những cảm nhận không thực sự hiện hữu, mà chỉ là những kết luận sai lầm của riêng mình về chính mình mà thôi.
Bài 10. PHÚT GIÂY HIỆN TẠI
Mỗi ngày chúng ta trải qua hàng ngàn những phút giây mà trong đó mọi chuyện được xảy ra liên tục. Nhưng nhìn cho sâu, bạn sẽ thấy chỉ duy nhất có một phút giây ở ngay trong hiện tại mới thực sự là phút giây hiện hữu trong đời. Cuộc sống không phải luôn luôn chỉ xảy ra ở phút giây này hay sao?
Phút giây này – Phút Giây Hiện Tại – là thứ duy nhất mà bạn không thể trốn tránh được, đó cũng là thứ duy nhất bạn có được ngay khi bạn tỉnh thức và nhận biết được nó. Cho dù chuyện gì xảy ra, cho dù cuộc đời của bạn có thay đổi bao nhiêu, có một thứ mang đến cho bạn sự trải nghiệm thật rõ ràng: Đó là Giây Phút Hiện Tại.
Bạn đang nhận biết với phút giây này như thế nào? Chúng ta luôn đánh mất chính mình trong từng phút giây, khi bạn cứ chạy theo ký ức về quá khứ và mãi vọng tưởng ở tương lai. Cuộc đời bạn cứ chôn vùi vào đó, cả ngày lẫn đêm với những giấc mơ, bạn chưa bao giờ thức tỉnh. Bạn đã tước đi quyền được nhận biết và trải nghiệm trong phút giây hiện tại của chính mình.
Hầu như mọi người ai cũng thường sống theo lối sống này. Quá khứ là những gì bạn đã bước qua, còn tương lai sẽ chẳng bao giờ đến cả, ngoại trừ đang đến trong phút giây hiện tại. Cho nên hồi tưởng về quá khứ và mong đợi ở tương lai là một lối sống rất băng hoại. Lối sống ấy tạo ra một dòng chảy ngầm của những bất an, căng thẳng, khổ đau và không cảm thấy được thỏa mãn. Lối sống ấy không tôn trọng sự sống, không tôn trọng những gì đang có mặt trong phút giây hiện tại này.
Hãy cảm nhận sức sống trong cơ thể bạn, hãy chú tâm vào việc bạn đang làm, hay những gì đang diễn ra, hoặc chú tâm vào hơi thở. Điều này sẽ giúp cho bạn thoát ra khỏi ảo tưởng do bạn tạo ra. Phút giây hiện tại đang như vậy vì nó không thể khác đi được. Tất cả mọi thứ đều như thế, đều có liên hệ rất mật thiết với nhau, đều là một phần của toàn thể vũ trụ để tạo nên thế giới của hình tướng, đó là những gì mà phút giây hiện tại đang biểu hiện.
Lúc mà bạn đi vào phút giây hiện tại với tràn đầy ý thức, bạn sẽ nhận thức rằng đời sống thực mầu nhiệm biết bao. Có một sự thiêng liêng trong mọi thứ mà bạn cảm nhận được, khi bạn có mặt sâu sắc ngay tại giây phút này chừng nào, thì bạn càng cảm nhận được niềm vui, sự an lạc rất đơn thuần nhưng rất sâu sắc của trạng thái an nhiên tự tại.
Điều này có được khi kinh nghiệm như thể bạn vừa thức dậy sau một giấc mơ, giấc mơ của suy tư, giấc mơ của quá khứ và tương lai. Thực trong sáng biết bao! Thực đơn giản biết bao! Một sự chú tâm, không thể lay chuyển như thế ở trong bạn, sẽ không còn thừa một khoảng trống nào trong đầu để bạn có thể tạo ra những vấn đề rối rắm gì cho mình nữa. Lúc đó, bạn chỉ có mặt với chính giây phút này và trải nghiệm nó thật trọn vẹn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét