TRỞ VỀ CỘI NGUỒN (Tóm lược)

TÓM LƯỢC

Trở Về Cội Nguồn là nội dung thực hành tu tập đầy đủ ý nghĩa cho những ai muốn đi trên con đường giác ngộ và giải thoát. Cuốn sách là kim chỉ nam rất cần thiết cho bản thân tôi cũng như người Phật tử tu tập chân chính, muốn hiểu đến tận cùng về bản chất chân thật của chính mình  và vạn vật; hiểu về sự vận động của những quy luật tự nhiên trong thế gian; tiếp xúc với một chiều không gian an bình, tĩnh lặng. Từ đó an định các hành để giải thoát khỏi thế giới khổ đau này, không còn vướn vào luân hồi sanh tử.

Mục đích thực sự của việc tu tập Phật pháp là xả bỏ mọi thứ, chứ không để có thêm nhiều thứ, chẳng hạn thêm nhiều thành tựu để thể hiện với người khác. Khi ta xả bỏ thứ gì đó, phải thực tâm xả bỏ và nó biến mất. Mọi thiền giả tu tập chân chính đều là những người mất mác, họ mất sự dính mắc. Các bậc giác ngộ mất mọi thứ, họ đích thực là những kẻ mất mác lớn, bởi họ buông xả tất cả, để được giác ngộ và tự do ⁽¹⁾.

Khi đã quyết tâm tu tập, bạn cần trang bị cho mình những kiến thức cơ bản về Phật pháp ⁽²⁾, có chánh kiến, hiểu được điều gì là chân lý của cuộc đời, từ đó tìm ra lời giải cho những câu hỏi lớn của bạn:

- Ta là ai?

- Tại sao ta có mặt ở đây và ý nghĩa của cuộc sống này là gì?

- Mục đích tối hậu là gì?

- Giác ngộ và giải thoát là gì, và tại sao ta cần phải giác ngộ để giải thoát?

- Nếu không có tu tập thì cuộc sống ta sẽ như thế nào?

1. Thấy được bức tranh toàn cảnh:

Để có được lời giải cho những câu hỏi trên, đầu tiên, chúng ta phải biết được nguồn gốc về sự hiện hữu của mọi thứ trong thế gian. Điều gì đang tồn tại ở đây? Điều gì khiến chúng ta rơi vào đau khổ và thất vọng? Điều gì đã trói buộc chúng ta chìm đắm mãi trong thế giới này? Điều gì sẽ giải thoát chúng ta khỏi mớ hỗn độn đó? Hãy bắt đầu bằng những quy luật cơ bản đang chi phối toàn bộ thế gian - nơi khởi nguồn cho sự sống, tồn tại và kết thúc. 

Hình mình họa 1

Vô thường là quy luật được xem xét đầu tiên, nó mang những yếu tố tự nhiên về sự Thành-Trụ-Hoại-Diệt. Trong thế giới vật chất ⁽³⁾, mọi thứ đều do duyên sanh mà Thành, từ đó phát triển là Trụ, sau khi phát triển đến cực thịnh sẽ đi đến thời kỳ hủy Hoại và sau cùng là Diệt vong. Đó cũng là biểu hiện cho sự sinh - tử; được - mất; hạnh phúc - khổ đau v.v... của con người và vạn vật.

Khi suy xét quá trình vận động của Vô thường như vậy, chúng ta thấy được rằng, dầu chúng ta luôn mong muốn cuộc sống của mình diễn ra êm đẹp, nhưng mọi thứ chẳng như mong đợi. Bởi cái “không mong đợi” ấy chính là điều tự nhiên trong cuộc sống này, nó sinh và diệt, đến rồi đi mà không có một năng lực ý chí nào có thể thay đổi được. Do vậy, Khổ ải lớn nhất của nhân loại cũng bắt đầu hình thành cùng với quy luật tự nhiên của Vô thường.

2. Thấu hiểu nổi khổ:

Mỗi khi bạn rơi vào đau buồn, bực tức hay gặp khó khăn vướn mắc, hãy luôn nhớ đến ý nghĩa sâu xa của Khổ: Bạn đòi hỏi cuộc đời này một thứ mà nó không thể cho bạn. Chúng ta đòi hỏi mọi chuyện hoàn hảo, mọi sắp đặt hoàn hảo, vào đúng lúc, đúng chỗ. Tất nhiên đó là đòi hỏi một thứ không thể được. Đó không phải là sự vận hành của thế gian này. Nếu bạn đòi hỏi một thứ không thể được, thì bạn nên hiểu rằng mình đang đòi hỏi sự Khổ!

Hãy trải nghiệm điều này với tất cả những kinh nghiệm mà chúng ta đã và đang có được, suy ngẫm và soi xét chúng thật cẩn thận. Bạn sẽ có được những mãnh ghép về cuộc đời. Nếu bạn chưa từng va vấp hay chưa từng rơi vào tuyệt vọng, đó chỉ là vấn đề thời gian. Rồi bạn cũng bước tới và trải nghiệm, không chỉ ở hiện tại mà tiếp đến vô lượng kiếp nữa. Đến khi có đủ những mảnh ghép, chúng ta sẽ thấy được một Bức tranh toàn cảnh về cuộc đời và thấu hiểu được bản chất thực sự của nó.

Sự suy ngẫm về Khổ là một phần quan trọng trong quá trình tu tập Phật pháp. Chúng ta không nên kiểm soát khổ, hay trốn chạy hoặc thay đổi, mà hiểu nó bằng cách xem xét nguyên nhân nó hiện hữu. Khi không cưỡng lại cuộc đời, hiểu một cách trọn vẹn, chúng ta có một phản ứng tự nhiên, là nibbida - sự chán ghét và buông bỏ. Điều đó mang đến động lực tu tập, có quyết tâm tinh tấn và những gì cần làm trở nên rõ ràng hơn.

3. Buông bỏ sự dính mắc:

Mỗi khi suy ngẫm về cuộc sống, bạn đi đến chỗ nhận ra nó hoàn toàn không kiểm soát được. Và bất cứ thứ gì không thể kiểm soát được thì không phải việc của bạn.

Có một thực tế là chúng ta luôn bị dính mắc vào mọi thứ. Chẳng hạn, khi mắt nhìn thấy điều gì mà bạn yêu thích hay ghét bỏ, bạn sẽ bị dính vào đó. Bạn mang nó vào trong đầu và mặc nhiên suy tư, tưởng tượng và phán xét, dùng tất cả mọi khái niệm mà bạn có được để thỏa mãn thêu dệt về nó theo bản ngã của mình. Dòng suy tư và vọng tưởng này liên tục tuông trào ra trong đầu không ngừng và sẽ còn tuông mãi khi bạn tiếp tục thấy một thứ khác, nghe một âm thanh khác và cảm nhận... Đó là lậu hoặc - thức ăn của bản ngã - đang vận động và chi phối toàn bộ cơ thể và sự chú tâm của bạn.

Tất cả những khổ đau trong cuộc sống đều phát sinh từ cảm nhận “cái Tôi” rất sai lầm như thế. Sự dính mắc vào mọi thứ đã chiếm hữu lấy bạn và bạn không còn nhận ra bản chất thật của mình. Bạn cố tạo ra cho mình một cá tính, một nhân cách khác biệt, bám víu vào cái bản ngã nhỏ bé giả tạo để cuối cùng tự làm khổ mình và người khác.

Đó là sự chấp thủ.  Là người hành thiền, tôi thấy rất rõ chúng tạo ra thế giới riêng cho mình như thế. Nhưng khi bạn buông bỏ dính mắc, “xa lìa” mọi thứ, ở đó không phải việc của bạn, và bạn không lưu tâm đến nó nữa, nó biến mất khỏi tâm trí. Thực tế là bạn phá bỏ thế giới quan của mình - những chấp thủ mà chính bạn tạo nên. Bạn rời xa những thứ khiến mình mệt mõi, câu thúc và giới hạn.

Để có một kết quả tu tập tốt đẹp, bạn cần thấu hiểu nổi khổ một cách trọn vẹn, đó là điểu cốt lõi. Khi có một nhận thức rõ ràng mình chỉ là sự trống rỗng, bạn từ bỏ mọi thứ ở thế gian, bước vào cuộc hành trình trên con đường dẫn đến tịch diệt và giải thoát. Điều đó chỉ xảy ra khi bạn thực sự buông xả.

Hình minh họa 2

4. Dịch chuyển về phía trống rỗng:

Khi suy ngẫm về tuổi già, bệnh và chết hoặc những va vấp, khó khăn trong cuộc sống, những khủng hoảng thực sự, chúng ta đi đến chổ nó hoàn toàn không thể kiểm soát được. Bạn thấy rõ vận động của Vô thường, mọi thứ hủy hoại, sụp đổ và biến mất. Một khi hiểu rằng mọi thứ đẹp đẽ mà mình yêu thích đều phải trả giá về sau, bạn sẽ đạt được nibbida - sự chán ghét và buông bỏ - đối với toàn bộ trải nghiệm mà giác quan mang lại: với cơ thể, với ham muốn và dục lạc, với mọi thứ ở thế gian. Khi đã hiểu chúng thấu đáo, bạn chẳng còn bao giờ theo đuổi những thứ ấy nữa.

Vì vậy, khi thấu hiểu nổi khổ ấy rõ ràng, bạn thấy thế gian như một đống rác. Do vì là rác nên bạn xa lìa. Bạn buông xả và chấp thủ tiêu tan. Đây là quá trình tự nhiên của Tâm khi nó thấy Khổ. Bạn hiểu càng sâu, chúng càng tan đi. Cuối cùng chúng không còn là một phần trong tâm trí của bạn. Rồi bạn nhìn toàn bộ thế giới bên ngoài tan đi, suy nghĩ biến mất, cơ thể biến mất, chỉ còn sự tĩnh lặng. Bạn hiểu thiền định là vậy. Mọi thứ bốc hơi, nó là sự dịch chuyển về phía trống rỗng.

Đây là điều bạn nên làm, chỉ có con đường nibbida dẫn đến hạnh phúc đích thực. Nơi mà sự tĩnh lặng và an bình xãy ra khi mọi thứ biến mất. Bạn di chuyển theo một hướng khác: đi vào trong Tâm thay vì hướng ra ngoài thế giới.

5. Tĩnh lặng:

Khi tu tập, bạn bắt đầu thấy việc cố gắn kiểm soát mọi thứ là vô vọng. Bạn nhận ra không có được sự hài lòng nào bằng con đường kiểm soát mọi thứ theo ý muốn. Và bạn hiểu cố gắn kiểm soát cuộc đời là nguyên nhân của Khổ. Bạn buông xả kiểm soát, bản ngã tan đi, cảm giác về "cái Tôi" biến mất, mọi thứ trở nên tĩnh lặng, và bạn tan biến. Cuối cùng là an lạc. Bạn hiểu thế nào là Vô ngã.

Nếu như thật sự hiểu Vô ngã, bạn sẽ nhận ra nó là quy luật tự nhiên của thế giới vật chất. Chẳng hạn khi bạn tạo ra một nhân tốt, ý nghĩ tốt, bạn sẽ có hành động tốt và lời nói tốt, điều đó dẫn đến kết quả tốt đẹp, hoặc ngược lại. Nó cũng được gọi là quá trình nhân quả. Và điều đó cũng thể hiện qua việc bạn áp dụng quy luật Vô ngã vào tu tập, buông bỏ bản ngã và khổ đau biến mất, bạn có được tĩnh lặng, hạnh phúc và tự do.

Thật đẹp biết bao khi chạm tới sự an bình đích thực của Tâm trong khi toàn bộ thế giới bên ngoài biến mất, còn bạn thì tĩnh lặng. Tâm trở nên bất động, không kết nối với cơ thể, với ham muốn cũng như quá khứ và tương lai. Nó bất động về thời gian và không gian, sự tĩnh lặng ấy để cho mọi thứ tan dần và biến mất.

Khi nó tan đi, sự đắm chìm bên ngoài thế gian của bạn sẽ bị phá vỡ, bạn bắt đầu đi vào thế giới bên trong - thế giới của sự tĩnh lặng. Bạn đi theo hướng ngược lại, không phải bên ngoài, mà là vào trong Tâm. Cuối cùng, bạn cũng xả bỏ cả tâm trí, trải nghiệm sự tịch diệt hoàn hoàn, chạm đến niết bàn, lúc ấy bạn trở thành một A-la-hán.

Cánh cửa của sự bất diệt đang chờ đón bạn. Đó là điều tuyệt diệu biết bao!

Sơ đồ trải nghiệm Vô ngã

⁽¹⁾ tự do: tức thoát khỏi sự giam cầm, lệ thuộc vào mọi thứ ở thế gian. Khi chúng ta dính mắc vào điều gì, thì chúng ta tự tạo ra sự ràng buộc và bị chi phối bởi thứ đó. Mọi người đều có khái niệm cho rằng, chỉ khi bị tống giam vào ngục, hay bị một thế lực khác ép buộc họ phải làm theo điều mà họ không muốn, thì họ mới gọi là mất tự do. Đó chỉ là một khái niêm hạn hẹp thiển cận. Trên thực tế, khi bạn dính vào mọi thứ (cơ thể, vật chất, địa vị, tiền tài, tình cảm, ham muốn và dục lạc, quá khứ và tương lai...), thì bạn đã là nô lệ của chúng, bạn bị chúng giam hãm và chi phối cuộc đời bạn. Chỉ đến khi bạn thực sự buông bỏ và chúng không còn là một phần trong tâm trí của bạn nữa. Đó chính là tự do, là giải thoát.

⁽²⁾ kiến thức cơ bản về Phật pháp: đây cũng là những kiến thức quan trọng mà chúng ta cần trang bị, điều này sẽ giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn ý nghĩa nội dung của cuốn sách. Bạn có thể xem tại mục Phật Học trong Blog Giác Ngộ.

⁽³⁾ thế giới vật chất: một tên gọi khác của thế gian mà tôi muốn các bạn làm quen với nó. Thế giới vật chất là một khái niệm bao hàm cho tất cả các thế giới được hình thành từ vật chất hữu vi trong vũ trụ, như trái đất mà chúng ta đang sống. Chúng được cấu tạo từ các nguyên tử, phân tử, tế bào rất nhỏ mắt thường không nhìn thấy được, cho đến các hình thái đa dạng mà chúng ta có thể nhìn thấy trong tự nhiên. Mọi thứ là sự liên kết, gắn liền với nhau, không có vật chất nào là chủ thể, chúng nương nhau mà thành và cũng theo nhau mà diệt. Thế giới vật chất này luôn bị chi phối hoàn toàn bởi quy luật tự nhiên Vô thường và Vô ngã. Đó cũng là nguồn gốc Khổ đau của loài người. Thế giới vật chất rất nhỏ bé và mong manh, so với thế giới của sự tĩnh lặng thì nó chỉ là hạt bụi - khi bạn có cái nhìn toàn cảnh qua lăng kính của vũ trụ này.