VƯỢT LÊN TRÊN NHỮNG CĂN BỆNH CỦA CHÍNH MÌNH

Mọi căn bệnh dù là bệnh về cơ thể vật lý hay bệnh về tâm lý cũng sẽ dẫn đến khổ và phiền não cho bạn. Ở đây chúng ta sẽ nói về những căn bệnh tâm lý phổ biến nhất của con người. Nếu bạn quan sát kỹ hơn bạn sẽ nhận diện được chúng tồn tại. Bạn nên tìm cách để hiểu chúng và chữa những căn bệnh cho mình.

Những suy tư không chủ đích.

Căn bệnh trầm kha của con người là: hay bị cuốn vào những suy tư miên man, nỗi lo sợ vẩn vơ và những vọng tưởng, những mơ mộng.

Đa số chúng ta hoang phí cuộc đời mình trong những suy tưởng không có chủ đích, chúng ta chưa bao giờ tự vượt lên trên những cảm nhận hạn hẹp về tự thân - được tạo bởi thói quen suy tư bên trong và thường bị trói buộc vào cái gọi là tương lai và quá khứ. Chúng ta dễ dàng rơi vào những ngục tù của khái niệm, của những khuôn mẫu phản ứng rất bó buộc ⁽¹⁾ trong suy tư, tình cảm và ứng xử của mình. 

Ở trong bạn, dòng suy tư không có chủ đích, những lo sợ vẩn vơ, những khổ đau, những khái niệm, những tiêu cực... của bạn có một quán tính rất mãnh liệt, chúng dễ dàng cuốn phăng bạn đi. Mỗi ý nghĩ, mỗi cảm xúc xảy đến thường giả vờ với bạn rằng cảm xúc đó, ý tưởng đó là một điều gì đó cực kỳ quan trọng đối với bạn. Nó luôn lôi kéo tất cả sự chú tâm của bạn và khiến bạn đánh mất chính mình trong phút giây hiện tại.

Đầu óc con người, vì luôn muốn biết, muốn hiểu, muốn kiểm soát, muốn hơn thua... nên thường lầm tưởng rằng ý kiến và quan điểm của mình chính là chân lý. Ý nghĩ ta luôn nói rằng: “Đây là một chuyện hiển nhiên”. Bạn phải vượt lên trên những loại suy tư, cảm xúc ấy để nhận ra rằng, dù bạn có miễn dịch “đời mình” hay cuộc đời một ai khác, hoặc phê phán về bất cứ tình huống nào, thì đó cũng chỉ là một quan điểm, không hơn không kém, là một trong muôn vàn quan điểm khác nhau. Đó chỉ là một mớ những tư duy, suy tư ở trong bạn. Nhưng ngược lại, trong thực tại là một tổng thể thống nhất, trong đó có tất cả mọi thứ đan xen hòa quyện vào nhau, không có một cái gì có thể tồn tại độc lập, riêng lẻ. Suy tư của bạn đã cắt xén thực tại thành những mãnh vụn rời rạc để trở thành khái niệm.

Đầu óc hay khả năng tư duy của bạn là một công cụ rất hữu ích và có nhiều năng lực, nhưng sự suy tư đó sẽ trở nên rất giới hạn khi nó bắt đầu chiếm hữu toàn bộ con người của bạn, nhất là khi bạn không nhận ra rằng suy tư chỉ là một phần rất nhỏ của Tâm ⁽²⁾ - bản chất chân thật của bạn - cũng chính là Phật tánh.

Sự thông thái không phải là sản phẩm của suy tư. Đó là cái Biết sâu sắc phát sinh từ một hành động đơn thuần là đặt sự chú tâm của mình một cách hoàn toàn vào một đối tượng. Sự chú tâm chính là sự sáng suốt nguyên sơ, là tự thân của ý thức - là khả năng nhận biết của chính mình. Sự chú tâm này làm tan vỡ mọi biên giới hạn hẹp được tạo ra bởi suy tư, và khái niệm của bạn, từ đó bạn nhận thức rằng mọi thứ đều tồn lại như nó là, trong một tổng thể của vũ trụ này. Đó cũng là thứ giúp cho chủ thể và đối tượng hòa với nhau trong một trường ý thức thống nhất.

Do vậy, điều quan trọng để có thể vượt qua căn bệnh suy tư, sợ hãi vẩn vơ và những vọng tưởng... là bạn nhận diện được những suy tư đó đang có mặt trong đầu và phải có dũng khí chối bỏ những suy tư, tìm ra nguyên nhân dẫn đến sự hiện diện của chúng. Bằng sự tỉnh giác chú tâm hoàn toàn vào việc bạn đang làm ở giây phút hiện tại, nhận biết và trải nghiệm những khoảnh khắc ấy một cách rõ ràng nhất, bạn sẽ từ bỏ được những suy tư đeo bám bạn suốt cả cuộc đời.

 Tham gia giải quyết vấn đề.

Đã bao nhiêu lần bạn cố gắng giải quyết “vấn đề”? Bạn sẽ cố giải quyết nó không chỉ đến tận lúc chết, mà còn trong nhiều kiếp sống tiếp theo. Thay vì vậy, hãy hiểu rằng thế gian này chỉ là trò chơi  của các giác quan ⁽³⁾ mà thôi. Chính năm uẩn ⁽⁴⁾ đang làm việc của chúng, chẳng có gì liên quan đến bạn.

Là người hành thiền, tôi thường tự hỏi: “Sao âm thanh lại khiến mình xáo động?” Dù âm thanh là của một con chim ngoài kia, hay ai đó ho hoặc là dập cánh cửa, sao mình lại nghe? Thông qua quán sát âm thanh và hiểu cách nó vận hành, rõ ràng lý do duy nhất tôi nghe được bởi vì tôi đã hướng sự chú tâm của mình ra bên ngoài để nghe. Có sự tham gia tích cực vào thế giới của âm thanh. Vì lẽ đó nó gây phiền não. Người thầy Ajahn Chah ⁽⁵⁾ thường nói: “Không phải âm thanh khiến bạn xáo động; mà chính bạn làm xáo động âm thanh!” Đó là một câu nói rất sâu xa, rất có ý nghĩa, bạn nên dùng câu nói đó để hiểu bản chất của âm thanh, bản chất của chính bạn. Chúng ta lắng nghe bởi chúng ta quan tâm đến nó, chúng ta đang tìm cách giải quyết vấn đề về âm thanh, bởi chúng ta bị dính mắc vào thế giới của âm thanh. Âm thanh nó vẫn hiện hữu đúng như bản chất của nó, nó vẫn tồn tại như nó là ở trong thế giới tự nhiên của vũ trụ này. Đó là điều tự nhiên vậy thôi! Đối với mọi giác quan khác như: mắt, mũi, lưỡi, thân, ý khi tiếp xúc với lục trần: sắc, hương, vị, xúc, pháp, đều như thế cả. Chẳng có liên quan gì với chúng ta, bởi vậy ta nên xả bỏ.

Khi thông qua xả bỏ, bạn chẳng còn quan tâm đến nó nữa, hãy để cho nó tồn tại một cách tự nhiên như nó là, chúng ta xa lìa những thứ làm cho chúng ta phiền não, chúng tan đi. Thế gian mà chúng ta nhận thức bằng các giác quan bắt đầu tan biến khi ta không còn quá bận tâm với chúng nữa. Từ chỗ thấy thế gian thực sự như nó là, với cái nhìn ấy, chúng ta theo một hướng khác với phần còn lại của thế gian.

Tính phán xét

Chúng ta thường có thói quen thích phê phán hay kết luận về người khác. Vì điều này làm cho bản ngã của bạn được thỏa mãn khi bạn dán nhãn hiệu cho người khác, gán cho họ một tấm căn cước của khái niệm để bạn có thể hiển nhiên phán xét về người đó.

Mỗi người khi sinh ra, cách tư duy và hành xử. trong một khía cạnh nào đó, có những lối suy nghĩ và thói quen tùy thuộc vào nhận thức và môi trường sống của họ - bởi những di truyền nhận thức và kinh nghiệm sống được hình thành từ thơ ấu đến khi trưởng thành, chúng ta sẽ mang một lối sống và văn hóa khác biệt nhau.

Nhưng đó không phải là bản chất thật, mà chỉ là những biểu hiện đã bị huân tập theo lối mòn của nhận thức. Do vậy khi bạn có ý phán xét một người, bạn đã nhầm lẫn với những khuôn mẫu, thói quen trong cách cư xử đã bị ăn sâu vào nhận thức của họ. Khi bạn phán xét như thế thì chính bạn cũng rơi vào lối hành xử vô thức của thói quen đã bị tha hóa lâu đời của bạn. Bạn đã tạo ra một khái niệm phân biệt hẹp hòi, một sự áp đặt thô bạo vào người khác, và nó trở thành ngục tù của mọi khái niệm mà bạn đặt ra cho người khác và cho chính mình.

Buông bỏ sự phán xét về người khác không có nghĩa là bạn không thấy những biểu hiện của người đó, nhưng hãy để mọi thứ được thuận theo tự nhiên như cách mà vũ trụ này vận hành. Bạn không cần tham dự vào bất cứ sự biểu hiện nào mà giác quan mang lại cho bạn, và trong cách cư xử đó, bạn sẽ không còn tạo nên một tấm nhãn hiệu để dán vào nhân cách của một ai đó nữa.

Điều này giải thoát bạn và người khác khỏi sự đồng hóa về tư tưởng, khái niệm theo chủ nghĩa cá nhân trong thế giới của Tên gọi và Hình tướng này.

------------------------

⁽¹⁾ ngục tù của khái niệm, của những khuôn mẫu phản ứng rất bó buộc: Đó là rãnh mòn, những thói quen không thể cưỡng lại trong cách mà ta suy nghĩ và cảm nhận mọi sự việc. Ta luôn bảo thủ cho những ý niệm, những khái niệm phân biệt do ta đặt ra hoặc tự hiểu, những hành vi do ta tự tạo và tự cho nó là đúng, là sai với khái niệm đó của ta.

⁽²⁾ Tâm: tức là cái Biết thấu triệt và tĩnh lặng trong ta, chiều không gian rộng lớn hơn những gì ý tưởng của ta nắm bắt được. Đó chính là bản chất chân thực của ta, còn gọi là Phật tánh.

⁽³⁾ các giác quan: Gồm: nhãn, nhỉ, tỷ, thiệt, thân, ý duyên với lục trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Chúng luôn thu thập mọi thông tin bên ngoài lẫn bên trong cơ thể bạn, mang vào trong não và phân tích, lưu trữ những gì mà chúng ghi nhận được tạo thành nhận thức.

⁽⁴⁾ năm uẩn: Theo Phật Giáo, năm uẩn là: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, biểu hiện cho con người. Sắc chính là thân thể vật lý (tứ đại), còn Thọ, Tưởng, Hành, Thức là thuộc về tâm lý (ý thức) của con người.

⁽⁵⁾ Người Thầy Ajahn Chah (1918-1992): Vị tu sĩ người Thái, được nhiều người coi là một trong những thiền sư Thái Lan vĩ đại của thế kỷ hai mươi.