HẠNH PHÚC ĐẾN TỪ SỰ BIẾN MẤT - CHƯƠNG 9 - BÀI 4

TIÊU TRỪ BẢN NGÃ ĐỂ ĐẠT ĐẾN PHÚC LẠC VÔ TẬN

Thiền sư Ajahn Brahm

CHƯƠNG 9

HẠNH PHÚC ĐẾN TỪ SỰ BIẾN MẤT

BÀI 4

KHỔ LÀ VẤN ĐỀ

Đức Phật đã từng nói: “Khổ phải được thấu hiểu trọn vẹn”. Hầu hết mọi người cho rằng chấm dứt ý thức là một kiểu tự sát tinh thần. Nhưng mấu chốt là ở chỗ, nếu không làm vậy, bạn chịu khổ chẳng khác nào trong địa ngục. Bạn có một lựa chọn: có thể tiếp tục khổ, hoặc thành tựu niết bàn. Khi hiểu bốn chân lý cao quý và nỗi khổ cố hữu của sự tồn tại, bạn thấy rằng niết bàn thực sự là lựa chọn duy nhất.

Khi sự thèm khát bộc lộ, khổ nảy sinh. Khổ là một vấn đề mà bạn cảm thấy buộc phải làm điều gì đó, nó khiến bạn dịch chuyển từ chỗ này đến chỗ kia. Khổ điều khiển thế gian chạy lòng vòng - nếu bạn không khổ, nếu hoàn toàn mãn nguyện, bạn đã không cần dịch chuyển. Điều đó lý giải tại sao càng hài lòng và hạnh phúc, bạn càng tĩnh lặng. Lý do các trạng thái thiền lại là những trạng thái tĩnh lặng như vậy là bởi có sự an lạc lớn đến mức không có nhu cầu dịch chuyển, không có nhu cầu tìm hạnh phúc ở đâu khác. Mức độ dịch chuyển về cơ thể hoặc tinh thần chính là dấu hiệu cho thấy bạn đang chịu khổ như thế nào. Nếu càng khổ, bạn càng bất an. Nếu không có hay rất ít khổ, bạn có thể ngồi hàng giờ, an bình và tĩnh lặng. Tại sao? Vì khi không có vấn đề thì không có gì để làm.

Vậy khổ là thứ khiến bạn tiếp tục đi từ chỗ này tới chỗ kia, từ tái sinh này tới tái sinh khác, cố gắng làm một thứ gì đó. Cố gắng tìm ra một giải pháp cho khổ chính là ý nghĩa của cuộc sống, nhưng sự chấp dứt khổ không thể tìm được trong thế gian hay luân hồi. Không có cõi trời hay cõi an lạc nào bạn có thể sống hạnh phúc mãi mãi; và nếu suy nghĩ thấu đáo, bạn sẽ thấy một cõi vui sướng như vậy về bản chất là không thể tồn tại. Hãy lấy những thỏa mãn cao nhất trong đời làm ví dụ: nếu lúc nào cũng chìm đắm trong nó, sau một thời gian bạn trở nên chán. Nó chỉ là một thứ lặp đi lặp lại. Bạn không thể lúc nào cũng chỉ có vui, vì bất kỳ niềm vui nào cũng phụ thuộc vào thứ đến trước nó. Nếu xem xét kỹ vui là gì, bạn sẽ thấy nó chỉ là sự ngừng lại của hai thời khổ. Lý do bạn vui sướng tận hưởng thức ăn ngon là vì trước đó chưa ăn một thời gian, và sau đó không ăn. Nếu cứ tiếp tục nhồi nhét thức ăn ấy hai mươi bốn giờ mỗi ngày, liệu bạn còn dám nghĩ đến việc thưởng thức món ăn đó nữa không? Một cõi trời chỉ có vui vẻ kéo dài mãi đơn giản không thể tồn tại, bởi bạn chỉ cảm nhận được niềm vui khi đã trải qua khổ trước đó. Nói cách khác, không bao giờ có sự hài lòng hoàn toàn và bất biến trong thế gian này.

Nếu bạn hỏi mọi người liệu họ có thật sự hài lòng không, đừng vội tin câu trả lời của họ. Hãy quan sát để thấy họ đã thật sự tìm được sự diệt khổ chưa, hay chỉ đang tạm trốn tránh nó một lúc? Tôi gặp những người bệnh, những người sắp chết, những người gặp đủ thứ vấn đề bạn có thể hình dung ra. Tôi cũng gặp những người hạnh phúc, nhưng tôi biết, đó chẳng qua chỉ là sự tạm dừng giữa hai thời khổ. Dù cuộc đời họ có vui vẻ bao nhiêu, thì cuối cùng, họ cũng sẽ mắc bệnh, đau đớn và chết. Một số người có tuổi thơ hạnh phúc, nhưng lớn lên có thể sẽ rất khổ sở. Những người có tuổi thơ như địa ngục, và trong kiếp sống tiếp theo họ có thể gặp lại những bậc cha mẹ tồi tệ như thế, thậm chí còn tệ hơn. Kiểu suy ngẫm này có lẽ đủ để khiến bạn sợ tái sinh. Bạn thông minh, tạo thiện nghiệp trong đời này không có nghĩa trong tương lai sẽ được giải thoát khỏi khổ. Ai cũng có một kho chứa khổng lồ cả nghiệp tốt lẫn nghiệp xấu; tương lai luôn không có gì chắc chắn.

Một trong những lời dạy của Đức Phật mà tôi ưa thích là ẩn dụ về cây gậy. Lần đầu tiên đọc, tôi gần như rùng mình vì sợ. Ẩn dụ này nói rằng nghiệp chín muồi lúc lâm chung cũng không chắc chắn, y như đầu nào của cây gậy sẽ tiếp đất trước nếu nó bị quăng lên không trung. Một cây gậy có thể có đầu nặng đầu nhẹ, và đầu nặng có khả năng tiếp đất trước hơn. Nhưng dù đầu nặng có nặng thế nào thì luôn có khả năng đầu nhẹ sẽ chạm đất trước. Tương tự, dù bạn tạo ra rất nhiều nghiệp tốt bằng cách rộng lượng, giữ giới, nhân từ, thanh tịnh và hành thiền, luôn có khả năng nghiệp xấu sẽ chín muồi lúc lâm chung. Mỗi người đều lưu giữ các nghiệp xấu - nếu không phải đời này cũng từ những kiếp trước. Ngay cả nếu nghiệp xấu không chín muồi lúc bạn qua đời lần này, chừng nào còn ở trong luân hồi, cuối cùng bạn vẫn phải nếm lấy cái khổ không kể xiết ở lần tiếp theo - trong địa ngục, trong cảnh giới súc sinh, và trong hoàn cảnh khó khăn nếu làm người. Bạn chỉ an toàn nếu thấu tỏ vô ngã và trở thành người nhập lưu.