HẠNH PHÚC ĐẾN TỪ SỰ BIẾN MẤT - CHƯƠNG 3 - BÀI 1

TIÊU TRỪ BẢN NGÃ ĐỂ ĐẠT ĐẾN PHÚC LẠC VÔ TẬN

Thiền sư Ajahn Brahm

CHƯƠNG 3

PHÁT TRIỂN QUÁN SÁT

Trong quá trình hành thiền và sống cuộc sống hằng ngày, một trong những phẩm chất quan trọng nhất chúng ta cần hiểu và rèn luyện là khả năng quán sát. Nếu không có quán sát khi ngồi trên bồ đoàn hay lúc hành thiền, về cơ bản bạn đang mất kiểm soát. Nếu không ai cầm tay lái, chiếc xe cứ vậy đổi hướng khắp nơi, có thể đâm vào gốc cây hoặc lao ra khỏi đường.

Quán sát là điều mà Đức Phật gọi là năng lực kiểm soát. Nó cần được rèn luyện, bởi lẽ không có nó thì tĩnh lặng không tăng tiến. Nhiều năm trước, khi còn là một người hành thiền thiếu kinh nghiệm, có những khi cả nửa giờ trôi qua mà tôi không biết mình đang làm gì. Bởi quán sát chưa sắc bén, tôi thường rơi vào các tập khí cũ như hôn trầm hoặc buồn chán. Quán sát là năng lực quan trọng nhất nhằm ngăn những thói quen cũ này quay trở lại.

 Bên cạnh yếu tố nhận thức, bạn còn phải hiểu mình nên làm gì – bạn cần các hướng dẫn để làm điều cần làm. Có được động lực là điều quan trọng, bởi nếu bạn không cảm thấy mình đang luyện tâm, đơn giản nó không xảy ra. Nhưng khi có quán sát, hiểu rõ hướng dẫn, có động lực, nhiều khả năng bạn sẽ đạt thành tựu nào đó trong quá trình tu tập.

BÀI 1

HIỂU QUÁN SÁT

Để gieo trồng và nuôi dưỡng quán sát, bạn phải hiểu nó là gì. Người ta có nhiều ý tưởng khác nhau về quán sát, nhưng họ thường quên rằng quán sát có nhiều cấp độ sức mạnh và phẩm chất khác nhau. Chỉ trong một ngày, quán sát có thể thay đổi từ u mê như sương mù khiến bạn không thể nhìn rõ, tới sắc sảo và hoàn toàn tỉnh táo như một căn phòng được chiếu sáng rực rỡ. Nếu đã trải qua trạng thái thiền sâu, bạn biết quán sát có thể tác động mạnh như thế nào. Thật sự có một trạng thái gọi là quán sát sắc bén và xuyên thấu, và đó là điều chúng ta cần rèn luyện. Cách để làm điều này là luyện tâm.

Trong chương trước, tôi đã đề cập quán thân hay quán sát cơ thể. Phát triển quán sát cơ thể là bước đầu tiên tương đối dễ, và giống như một lợi ích cộng thêm, nó có thể cải thiện sức khỏe của bạn. Ở giai đoạn khởi đầu, càng có nhiều cảm giác cơ thể càng dễ phát triển quán sát. Nhưng cũng do nhiều cảm giác nên quán sát cũng không thể trở nên mạnh mẽ. Để phát triển quán sát có sức mạnh, bạn phải có khả năng nhận biết những đối tượng đơn giản và rõ ràng. Quán sát được tăng trưởng giống như cách trồng một cái cây. Bắt đầu với một hạt nhỏ, nhưng cuối cùng, bạn có một cái cây lớn, mạnh mẽ và có sức tác động. Cũng vậy, bạn khởi đầu quán sát thông thường, rồi bồi đắp cho nó.

Điều quan trọng cần nhớ là quán sát chỉ thực sự tồn tại trong khoảnh khắc hiện tại, với tâm yên lặng. Nhận biết từng khoảnh khắc nên là mục tiêu ban đầu. Đừng gọi tên sự vật. Khi bạn trao cho thứ gì đó cái tên, thật ra bạn mất nhận thức về vật ấy; bạn chỉ biết tên gọi của nó. Thật không may, nhiều người có thói quen gán nhãn hiệu và tên gọi cho mọi thứ. Họ không thấy sự vật như chúng thật sự là; họ chỉ nhận thức những ngôn từ mô tả chúng. Như thế có nghĩa là quán sát không thật sự xuyên thấu.