TIÊU TRỪ BẢN NGÃ ĐỂ ĐẠT ĐẾN PHÚC LẠC VÔ TẬN
Thiền sư Ajahn Brahm
CHƯƠNG 4
THUỐC CHỮA TÂM BỆNH
BÀI 5
VƯỢT QUA THAM VÀ SÂN
Trong năm chướng ngại, hai chướng ngại đầu tiên, tham và sân, là quan trọng nhất. Tham nghĩa là muốn có thứ gì đó ngoài những gì bạn đã có. Vì thế chúng chẳng qua đều là những hình thức của ham muốn. Và khi bạn muốn điều gì - dù đó là cấp độ thiền tiếp theo, ăn uống, nghỉ ngơi hay bất cứ điều gì khác - nó luôn đưa bạn đi xa khỏi nơi bạn đang ở.
Trong thần thoại Hy Lạp, có những sinh vật gọi là mỹ nhân ngư, mình người đuôi cá có giọng hát quyến rũ. Những sinh vật này dùng giọng hát của mình để lôi kéo các thủy thủ mất cảnh giác về phía vách đá. Đây là những gì ham muốn gây ra: chúng lôi cuốn bạn, kéo bạn về phía đối tượng ham muốn và phá hỏng nỗ lực tu tập của bạn. Bạn không có được phúc lạc hay bình an nào. Ham muốn kéo bạn xa khỏi nơi bạn có thể tìm được sự hài lòng đích thực. Vì thế, thay vì để mình bị lôi đi, hãy nhớ rằng mình không có năng lực đáp ứng những ham muốn bất tận của bản thân. Hãy ngồi đó. Bạn không chuyển động; bạn chỉ quan sát.
Giống như ham muốn tạo ra hành động, sân hận cũng vậy. Ham muốn và sân hận là những gì khiến bạn xáo động, khiến bạn mệt mỏi. Chúng tạo ra hoạt động của tâm, làm bạn xáo động, rối tung. Một khi thấy được sân hận, ham muốn và cách chúng hoạt động, bạn có thể nói: “Không, mình sẽ không sa vào những điều đó thêm nữa; những gì mình có là đủ tốt rồi”.
“Đủ tốt” là một thần chú. Dùng nó cho việc tu tập rất hữu ích, dù bạn đang trải qua điều gì. Nếu bạn mệt mỏi, hãy nghĩ, “Thế này là đủ tốt”. Khi hít vào và thở ra, hãy nghĩ “Đủ tốt rồi”. Nhưng bạn phải nhất quán và xem mọi khoảnh khắc là đủ tốt. Làm như vậy, bạn chế ngự được các ham muốn đưa bạn đi xa cũng như các sân hận giữ bạn không ở lại, và bạn có được cảm giác tĩnh lặng, hài lòng. Không có gì bạn cần, không có gì bạn muốn, ở đây và ngay lúc này thực sự là đủ tốt.
Lúc ấy, bạn bắt đầu nhận thức và trải nghiệm phúc lạc của thiền, phúc lạc sinh ra từ sự tĩnh lặng và không ham muốn. Bạn thấy rằng thực hành “đủ tốt” mới chỉ là bước khởi đầu. Khi bạn tự thuyết phục rằng khoảnh khắc hiện tại là đủ tốt và bạn hiện hữu với những gì mình có, nó không chỉ là đủ tốt nữa: thực sự nó quá tốt và quá đẹp. Dù bạn khởi đầu ở đâu, khi ở yên với những gì mình có, vẻ đẹp, phúc lạc và sự sâu sắc của nó sẽ tăng lên.
Tôi cũng đã đưa ra ẩn dụ về đóa sen ngàn cánh. Dù bạn khởi đầu với loại sen nào cũng vậy. Ngay cả loại sen thiếu triển vọng nhất, rời rạc và xấu xí nhất cũng thế, bởi bên trong mọi bông sen đều có một cái nhụy đẹp đẽ. Ý tôi muốn nói, mọi trải nghiệm của bạn có, dù ngay lúc này hay trải nghiệm tệ nhất bạn từng rơi vào trong quá trình tu tập, cũng mang lại phúc lạc nếu bạn có thể ở yên với nó. Đừng thay đổi, di chuyển hay cố trừ bỏ nó. Đừng ham muốn về nó hay sân hận với nó. Hãy hiện hữu với bất kể điều gì có ở đó, dù là đau đớn, buồn chán hay tuyệt vọng. Ngay cả bông sen tối tăm và xấu xí cũng sẽ nở ra hoa và trở thành niềm phúc lạc nếu bạn cứ ở yên với nó. Càng hiện hữu với nó, nó càng nở ra. Càng nói “đủ tốt”, những cánh hoa bên ngoài càng mở rộng để lộ những điều tốt đẹp bên trong.
Hiểu cách tâm trí hoạt động như vậy sẽ rất có ích. Dù bạn đang trải qua khởi đầu như thế nào, bất cứ thứ gì cũng có thể được chuyển hóa. Bạn không phải trừ bỏ mọi vấn đề rồi mới bắt đầu hành thiền. Hãy khởi đầu với vấn đề; hay ở yên với nó, để nó như nó là. Thế là đủ tốt. Nếu không xáo động, nếu không có ham muốn hay sân hận, bạn sẽ thấy tâm mình đi vào vấn đề ấy, mở nó ra, và những gì tưởng chừng không thể chịu đựng được sẽ trở nên dễ chịu. Tiếp theo nó trở nên đẹp đẽ, và một khi đã tốt đẹp, nó tiếp tục mang lại niềm vui. Nhưng nó có thể đi từ sự khởi đầu ít triển vọng nhất. Vì vậy, dù bạn đang trải qua điều gì, hãy biết rằng thế là đủ tốt. Làm như vậy, bạn đang bỏ đi nhiều chướng ngại cản trở việc hành thiền.
Vấn đề tệ nhất trong thiền là sân hận, khi cho rằng, “Mình không thích chuyện này” và luôn so sánh, rồi trở nên tiêu cực. Kiểu xét lỗi này nên được rèn luyện bằng điều ngược lại - chấp nhận, tìm kiếm niềm vui và vẻ đẹp trong mỗi sự vật và sự việc. Điều này thực ra khá dễ. Hãy nhìn vào vẻ đẹp tự nhiên xung quanh bạn. Hãy ngắn nhìn giọt nước mưa nhỏ xuống từ mép lá hoặc ra ngoài ngắm sao. Có rất nhiều vẻ đẹp tự nhiên. Nếu đi tìm vẻ đẹp ấy, niềm vui ấy, bạn sẽ rèn luyện được thói quen không xét lỗi. Vì quen nhìn vẻ đẹp trong mọi thứ, bất kể điều gì trong hành thiền bạn từng nghĩ là chán ghét bắt đầu trở nên dễ thương - thậm chí là đẹp. Như người ta nói, vẻ đẹp nằm trong mắt người xem, và sự thành công của hành thiền nằm trong thái độ của người hành thiền. Nếu bạn có thái độ đúng, nó dẫn tới sự nhân từ, nhẹ nhàng và buông xả. Bạn trở nên nhân hậu với mọi thứ.
Giống như một người mẹ yêu thương con mình, chắc chắn bạn có thể yêu thương tâm mình! Dù đôi lúc nó có phần xấu xí, bạn vẫn chấp nhận rằng nó đủ tốt.
Khi hành thiền, hãy xem bạn có đang đòi hỏi bản thân không. Bạn có đang nghĩ, “Mình nên nhập các cảnh giới thiền định, hoặc có được tâm ảnh, hay ít ra là trở nên an bình” không? Nếu đang đòi hỏi, việc hành thiền của bạn sẽ không đi tới đâu cả. Nhưng nếu giảm các đòi hỏi ấy, bạn dễ đạt được thái độ “đủ tốt” hơn. Không đặt ra những đòi hỏi to tát với bản thân, với cuộc đời hay thế giới, bạn dễ trân trọng chúng hơn. Như trong Kinh Từ Tâm (Metta Sutta) có nói, bản chất bạn vốn “không đòi hỏi”, mà bạn “mãn nguyện và dễ hài lòng”. Hãy luyện tâm như vậy. Hãy mãn nguyện và bồi đắp sự mãn nguyện ấy; hãy dễ hài lòng, như vậy, bạn đang hướng tới các cảnh giới thiền định.
Bạn không chứng các cảnh giới thiền định bằng cách muốn có chúng; chúng chỉ xuất hiện khi bạn bồi đắp các nguyên nhân làm chúng xuất hiện. Nguyên nhân chính là tâm tĩnh lặng, được duy trì trong thời gian dài. Năng lượng rót vào sự hiểu biết thanh tịnh, khi ấy tâm đi sâu vào bông hoa sen, các cánh sen nở ra theo từng giai đoạn - không phải theo dòng thời gian của bạn, không phải khi bạn muốn, mà tùy vào điều kiện tự nhiên của chính nó. Nó xảy ra vì bạn tĩnh lặng, và bạn tĩnh lặng vì bạn mãn nguyện, bạn dễ hài lòng, không đòi hỏi điều gì. Nếu có thể làm vậy trong cuộc sống hằng ngày, bạn đang bồi đắp các nguyên nhân dẫn tới những cảnh giới thiền sâu.
Nếu không dễ hài lòng, nếu đòi hỏi và chứa đầy những ham muốn, bạn cũng trở nên bất an. Khi không có được thứ bạn muốn, ham muốn của bạn tăng lên, vậy là bạn sa vào một vòng xoáy ham muốn khủng khiếp. Bạn biết cảm giác đôi khi tuyệt vọng là như thế nào; không muốn đi, không muốn ngồi, không muốn ngủ, và bạn nghĩ, “Mình không muốn làm gì, và bất kỳ điều gì đang làm mình cũng không muốn”. Rơi vào tình cảnh không điều gì kiến mình hài lòng quả là tồi tệ. Nó xảy ra bởi bạn đã tạo ra nó, bạn đã tạo ra các nguyên nhân thông qua những thái độ sai lầm và sự chú ý thiếu định hướng. Nhưng nếu bạn rèn luyện sự tĩnh lặng và lắng dịu bằng cách trở nên dễ hài lòng và mãn nguyện, bạn đang tạo ra các nguyên nhân để thiền định. Nếu bạn chỉ ngồi đó, mãn nguyện, tĩnh lặng, chấp nhận thế là đủ tốt, mọi thứ bắt đầu xảy ra. Bạn sẽ nghĩ, “Cuối cùng mình cũng làm được.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét