TIÊU TRỪ BẢN NGÃ ĐỂ ĐẠT ĐẾN PHÚC LẠC VÔ TẬN
Thiền sư Ajahn Brahm
CHƯƠNG 3
PHÁT TRIỂN QUÁN SÁT
BÀI 2
THIẾT LẬP QUÁN SÁT
Một khi đặt mục tiêu quan trọng nhất là
nhận biết khoảnh khắc hiện tại và yên lặng, bạn sẽ thấy khả năng quán sát bắt
đầu tăng lên, ban trở nên sắc bén hơn, nhận biết hơn, có khả năng nhìn sâu hơn
vào sự vật. Bạn đang thức tỉnh. Nhưng nó đòi hỏi sự rèn luyện. Có nhiều phương
cách bạn có thể sử dụng. Hãy tự hỏi, “Mình đang ở đâu?” “Mình đang làm gì đây?”
“Mình đang như thế nào?” Một ví dụ điển hình của kỹ thuật này là cách chúng tôi
dùng khi thiền hành tại tu viện Wat Pah Pong ở Thái Lan. Ajahn Chah luôn nhắc
chúng tôi vào lúc khởi đầu: Hãy biết các ông đang ở phía này của con đường. Khi
các ông tới được phía kia, hãy biết các ông đã ở phía kia của con đường. Tiếp
theo, hãy thiết lập quán sát ở đầu và cuối một phần cụ thể của con đường hành
thiền. Ngay cả nếu quán sát của các ông bị xao nhãng ở giữa đoạn đường đó, ít
nhất hãy đưa tâm trở về với khoảnh khắc hiện tại vào điểm đầu và điểm cuối của
nó. Giai đoạn tiếp theo là quán sát trong mọi phần của con đường thiền hành.
Thiết lập quán sát như vậy rất hữu ích vì
bạn đang rèn luyện sự quán sát trong lúc đang hành động. Về sau, có thể bạn có
khả năng quán sát khi đang ăn, hoặc khi đang rửa bát đĩa trong bếp. Bạn thật sự
hiện hữu với những gì mình đang làm thay vì cố làm cho xong hoặc nghĩ tới điều
khác. Quán sát thực sự phát triển khi bạn đặt toàn bộ sự chú ý của mình vào
những việc đang làm lúc này, không nghĩ về những gì sẽ làm tiếp theo.
Trong quá trình rèn luyện như vậy, tức là
đưa mọi thứ vào khoảnh khắc hiện tại, bạn đang phát triển năng lượng chú tâm,
tập trung vào những gì đang xảy ra. Nếu đang viết thư, hãy tập trung mọi năng
lượng vào việc viết thư ấy. Nếu đang tọa thiền trong phòng của mình, hãy tập
trung mọi năng lượng vào việc ấy. Bằng cách mỗi thời điểm chỉ đưa năng lượng
chú tâm vào một thứ, nó không xao lãng sang hoạt động tiếp theo. Khi một hoạt
động đã xong, hãy nhanh chóng buông xả nó; đừng để mọi thứ hòa trộn vào thứ
khác. Ngay khi ngồi xuống là bạn đang thực hiện thiền tọa. Bất kể điều gì bạn
đang làm, hãy đưa toàn bộ sự chú tâm vào hoạt động ấy. Đó không phải là một sự
lãng phí thời gian, cũng không phải một thực hành dẫn nhập.
Khi sử dụng năng lượng để tập trung vào
khoảnh khắc hiện tại, bạn đang rèn luyện quán sát. Bằng cách theo dõi những đối
thoại trong đầu và ngừng chúng lại từ sớm, bằng cách phát triển những khoảng
khắc yên lặng và kéo dài khoảnh khắc ấy, bạn đang cải thiện năng lực thiền chỉ
ở đây – chú tâm và nhận thức. Bạn đang an trú trong khoảnh khắc này – không đi
bất kỳ đâu, không sa vào tương lai hoặc quá khứ. Do tâm yên lặng nên bạn hoàn
toàn thụ động và đón nhận mọi điều đang xảy ra.
Thụ động và đón nhận không chỉ là một mô
tả đẹp về quán sát, nó còn là sự bắt buộc để tăng cường khả năng quán sát. Trên
thực tế, một trong những nguyên lý căn bản của quán sát là: cường độ và năng
lượng của nó được xây dựng dựa trên sự tĩnh lặng. Bạn càng tĩnh lặng, quán sát
càng sắc bén hơn. Bằng cách để quá trình suy nghĩ chấm dứt và không gọi tên sự
vật, hầu hết các vận động của tâm trí ngừng lại. Điều này tạo ra sự tĩnh lặng,
khiến quán sát chứa đầy sinh lực. Đó là lý do tại sao trạng thái này có cảm
giác mãnh liệt đến vậy mỗi khi vắng bặt những đối thoại trong nội tâm.
Nếu quán sát sắc bén, bạn có thể phát hiện
ý nghĩa ngay khi chúng khởi lên, đó là khi chúng còn dễ bị dừng. Nhưng một khi
bạn đã sa vào tưởng tượng, đối thoại trong tâm, toan tính, quá trình tư duy có
được đà và trở nên khó dừng hơn nhiều. Giống như một xe lửa, dù xe lửa nặng,
nếu nó chỉ mới khởi hành ra khỏi ga thì dễ dừng, bởi nó vẫn đang di chuyển
chậm. Nhưng khi xe lửa đang lao ầm ầm với tốc độ cực cao, muốn dừng nó không
dễ, phải mất khoảng thời gian, đơn giản vì đà quá lớn. Cũng tương tự, đừng để
tâm trí suy nghĩ tạo thành đà; hãy dừng nó lại trước khi nó bắt đầu xuất hiện.
Nếu bạn dừng suy nghĩ sớm, quán sát sẽ không bị tiêu hao, mà thực tế sẽ tăng.
Phần khó là lúc bắt đầu quán sát, bạn
không thực sự biết mình đang làm gì và không thể thấy rõ. Một khi đã có quán
sát, bạn càng lúc càng nhận biết và tỉnh táo hơn. Bạn thấy rõ hơn điều gì đang
xảy ra, bởi vậy dễ dừng lại quá trình suy nghĩ và ở yên trong khoảnh khắc hiện
tại. Không khác gì lúc ở trong căn phòng rất tối: bạn không thể thấy rõ dù chỉ
để bật đèn. Nhưng khi đã có chút ánh sáng, bạn dễ dàng tăng ánh sáng lên. Quán
sát và nhận biết là ánh sáng của tâm.
Vì vậy, điều đầu tiên cần làm là trau dồi
quán sát thông qua phát triển sự nhận biết khoảnh khắc hiện tại – hay nói cách
khác, thông qua việc đưa năng lượng vào khoảnh khắc này. Hãy giữ yên lặng và
duy trì như vậy càng lâu càng tốt trong ngày. Bạn càng dành thời gian vào khảnh
khắc hiện tại, quán sát càng mạnh hơn. Nó giống như buổi sáng thức dậy từ giấc
ngủ. Đầu tiên bạn hơi lơ mơ, nhưng sau một lúc, bạn trở nên nhận biết, được
tiếp sinh lực, và bạn thật sự biết điều gì đang diễn ra. Trong thời kỳ tu tập,
bạn có thể thấy sự lơ mơ buổi sáng biến mất trong khi nhận biết tăng lên. Nhận
biết ở đó ngay trước khi bạn đi ngủ, và nó ở đó khi bạn thức dậy. Thật tuyệt
vời khi thấy mình có thể quán sát sắc bén hơn bằng cách từng ngày, từng giờ
giảm hoạt động hay trò chuyện, và tăng cường thiền định.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét