HẠNH PHÚC ĐẾN TỪ SỰ BIẾN MẤT - CHƯƠNG 3 - BÀI 3

TIÊU TRỪ BẢN NGÃ ĐỂ ĐẠT ĐẾN PHÚC LẠC VÔ TẬN

Thiền sư Ajahn Brahm

CHƯƠNG 3

PHÁT TRIỂN QUÁN SÁT

BÀI 3

SẲN SÀNG QUÁN SÁT HƠI THỞ

Khi khả năng quán sát mạnh hơn, bạn sẽ dễ thấy những thói quen xấu và những chướng ngại thường chi phối bạn hơn. Bạn thấy rõ những trạng thái vô minh của tâm trí mà đôi lúc bạn rơi vào, chẳng hạn giận dữ với người khác. Thiếu quán sát, những thói quen này tiếp tục xảy đến, nhưng khi quán sát, bạn có thể thấy chúng khi chúng xảy ra. Bạn có thể thấy những trạng thái này khởi lên và hậu quả của chúng. Bạn có thể thấy chúng làm gì với bạn và người khác. Khi thấy những thói quen ấy và biết chúng gây ra khổ sở cho bạn, bạn có động lực ngăn chặn chúng.

Không chỉ thấy được vấn đề, bạn còn thấy được cả giải pháp: sự kiềm thúc. Quán sát làm bạn có thể kiềm chế. Thiếu quán sát, có thể bạn muốn kiềm chế, nhưng đơn giản là bạn không thể làm được vì vẫn ở trong bóng tối. Nhưng khi quán sát tăng, các chướng ngại và ô nhiễm dễ bị phát hiện hơn. Đây thật sự là khởi đầu trong tu tập thiền định.

Ngay từ lúc ban đầu dạy quán sát hơi thở, tôi đã để ý thấy người ta có khuynh hướng đi vào quán sát hơi thở quá sớm. Nếu bạn vẫn chưa đủ tĩnh lặng và quán sát chưa đủ sáng tỏ, bạn chỉ theo dõi hơi thở thông qua năng lực ý chí, mà điều ấy không giữ được lâu. Bạn bắt đầu theo dõi hơi thở, rồi trở nên hôn trầm hoặc thậm chí trở nên ngủ gật vì tâm vẫn chưa sẳn sàng. Chỉ khi quán sát đạt đến một mức độ sáng tỏ nhất định, sự quán sát hơi thở mới dễ dàng hơn, và chỉ khi ấy bạn mới có thể bắt đầu hành thiền.

Do đã hành thiền một thời gian dài, tôi hiểu tâm mình đủ rõ để biết nó cần gì. Trước hết quán sát phải được thắp sáng và tăng cường. Nếu chưa đúng lúc, nếu quán sát chưa đủ sắc bén, tôi biết tâm sẽ không bám lấy hơi thở. Tôi phải thực hành quán sát nhiều hơn nữa; phải thức tỉnh và tạo ra một chút niềm vui. Tôi phải có đủ năng lượng và yên lặng tập trung vào khoảnh khắc hiện tại. Tôi biết, khi sự yên lặng, nhận biết khoảnh khắc hiện tại và quán sát đủ mạnh, việc theo dõi hơi thở sẽ dễ hơn. Tôi đơn giản yêu cầu tâm trí quán sát hơi thở và nó sẽ làm vậy với niềm vui.

Theo Kinh Quán tức (Anapanasati Sutta), điều đầu tiên hành giả phải làm là thiết lập quán sát như một “sự ưu tiên”.  Đây là cách dịch ưa thích của tôi cho từ Pali parimukha, nghĩa đen là “phía trước”. Trao cho thứ gì đó sự ưu tiên tức là trao cho nó tầm quan trọng lớn nhất. Vì thế, trước khi bạn cố gắn quán sát hơi thở, hãy coi quán sát là việc chính. Hãy ưu tiên cho nó trước mọi thứ khác – hãy chỉ nhận biết, minh mẫn và tỉnh thức. Toàn bộ lý do chúng ta thực hiện bài tập quét cơ thể, nhận biết cơ thể là để tăng cường năng lực quán sát. Một khi quán sát đạt đến một cấp độ nhất định, nó trở nên đủ sáng tỏ và tỉnh thức để thực hiện nhiệm vụ tập trung vào đối tượng thiền.