SUỐI NGUỒN TÂM LINH - PHẦN 1 - CHƯƠNG 3

Thiền sư Ajahn Chah

Minh Vy dịch Việt ngữ

PHẦN 1

GIỚI LUẬT

ĐỨC HẠNH VÀ THẾ GIỚI CỦA LỤC CĂN

CHƯƠNG 3

SỐNG TRONG ĐẠO PHÁP

Giá trị Phật pháp không nằm trong sách vở.

Sách vở chỉ là hình tướng của Phật pháp.

Chúng không phải là sự chứng ngộ của Phật pháp

mà một người đạt được qua sự tu hành.

Nhiều người vẫn không hiểu cốt tủy của sự tu hành. Họ nghĩ rằng khi kinh hành, ngồi thiền và nghe pháp là tu hành. Điều đó cũng đúng, nhưng đây chỉ là hình thức bên ngoài của sự tu hành. Sự tu hành thật sự xảy ra khi tâm tiếp xúc với đối tượng của sáu giác quan. Đó là khi chúng ta thật tâm tu hành, là khi các giác quan tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Khi có ai nói điều gì chúng ta không thích, chúng ta tức giận; nếu họ nói điều gì chúng ta thích, chúng ta cảm thấy khoan khoái. Đây là nơi để tu tập. Chúng ta tu tập với việc này như thế nào? Đây là điều quan trọng. Nếu chúng ta chạy quanh quẩn, đuổi theo hạnh phúc và chạy trốn khổ đau, chúng ta có thể tu hành cho đến ngày chúng ta lìa đời mà vẫn không biết gì về Phật pháp cả. Khi sự khoái lạc và đau khổ phát sinh, chúng ta phải biết sử dụng Phật pháp để thoát khỏi chúng. Đấy là cốt tủy của sự tu hành.

Thường thì khi ai gặp chuyện gì không hài lòng, họ không tiếp nhận nó. Khi bị chỉ trích, chẳng hạn, họ có thể sẽ đáp trả với câu, “Đừng làm phiền tôi! Tại sao lại đổ lỗi cho tôi?”. Đây là cách ứng xử của một người đóng chặt chính họ lại. Thế nhưng trong lúc này chính là lúc để tu tập. Khi người ta chỉ trích chúng ta, chúng ta nên lắng nghe. Họ có nói đúng sự thật không? Chúng ta nên cởi mở và xem xét những gì họ nói. Có lẽ có một điều gì đó đáng trách bên trong chúng ta. Họ có thể đúng, nhưng chúng ta vội vàng thủ thế. Khi người ta chỉ ra khuyết điểm của chúng ta , chúng ta nên cảm thấy biết ơn, và cố gắn cải thiện mình. Đây là cách tu hành của kẻ trí huệ.

Nơi nào có sự rối loạn, nơi đó sự bình an có thể phát sinh. Khi sự rối loạn được hiểu biết thấu đáo, những gì còn lại là sự bình an. Có người không thể chấp nhận bị phê phán, bởi họ quá kiêu hãnh. Thay vì lắng nghe, họ cãi lại. Đây là điều thường xảy ra khi người lớn đối với người trẻ hơn. Thật ra, đôi lúc trẻ con có thể nói đúng, nhưng nếu bạn là cha mẹ, chẳng hạn, bạn không chịu thua chúng. Nếu bạn là thầy giáo, học trò của bạn đôi lúc nói bạn một điều gì đó mà bạn không biết. Nhưng bởi vì bạn là thầy, nên bạn sẽ không thể nghe lời chúng, thậm chí còn bực tức chúng. Đây không phải là Chánh Tư Duy.

Đức Xá-lợi-phất, một trong các đại đệ tử của Đức Phật, là một người rất khôn ngoan. Có một lần, khi Đức Phật đang thuyết pháp, Ngài quay sang Xá-lợi-phất và hỏi, “Xá-lợi-phất, ông có tin điều này không?”, Xá-lợi-phất trả lời, “Không, tôi vẫn chưa tin được”. Đức Phật khen ngợi ông. “Hay lắm, Xá-lợi-phất, ông là người có trí huệ. Kẻ trí huệ không tin ngay, họ lắng nghe với một đầu óc cởi mở và rồi xem xét chân lý của sự việc trước khi tiếp nhận hay bác bỏ nó”. 

Ở đây Đức Phật đã nêu một tấm gương tốt cho các vị thầy. Điều mà Xá-lợi-phất nói là sự thật. Ông chỉ trình bày cảm xúc thật sự của mình. Thế nhưng có nhiều người không dám bày tỏ nghi ngờ của họ đối với một điều gì đó vì sợ rằng làm thế là nghi ngờ sự hiểu biết của người thầy. Nhưng Đức Phật không cảm thấy bị xúc phạm. Ngài nói rằng bạn không cần cảm thấy xấu hổ về những việc không xấu hay không có ác ý. Không có gì xấu khi nói rằng mình không tin một điều gì đó, nếu mình thật sự không tin. Đôi lúc bạn có thể học hỏi ngay từ những đứa trẻ. Đừng dính mắc một cách mù quáng vào địa vị hay uy tín của mình.

Dầu bạn đang đứng, đang ngồi hay đang đi, bạn đều có thể xem xét những việc chung quanh bạn.  Xem xét một cách tự nhiên. Hãy quán xét mọi thứ: cảnh sắc, âm thanh, mùi vị, cảm xúc hay ý niệm. Kẻ trí huệ quán xét tất cả. Trên con đường tu hành, chúng ta sẽ đạt đến một điểm nơi không còn điều gì có thể đè nặng tâm trí chúng ta.

Nếu chúng ta vẫn chưa nhận biết những cái thích và cái không thích của chúng ta khi chúng phát sinh, chúng ta vẫn còn lo âu. Nhưng khi chung ta biết sự thật về những thứ này, chúng ta sẽ suy ngẫm như vầy, “Ồ, cái cảm giác ưa thích này chẳng là gì cả. Nó chỉ là cảm xúc đến rồi đi mà thôi. Cùng thế ấy, sự không thích cũng chỉ là cảm xúc đến rồi đi. Vậy tại sao chúng ta phải vướn vào vấn đề với chúng?” Nếu chúng ta nghĩ rằng hạnh phúc và đau khổ là những tài sản cá nhân thì chúng ta sẽ gặp phiền phức. Và những thứ này nối tiếp nhau thành một chuỗi vô tận. Đây là những gì xảy ra với đa số chúng ta.

Nhưng thời nay, các vị thầy không thường nói về tâm khi họ thuyết giảng. Họ không nói chân lý. Nhưng con người nên lắng nghe chân lý. Một vị thầy chân chánh không chỉ nói bằng trí nhớ, mà nói chân lý. Một tu sĩ chân chánh chỉ nói chân lý - thực chất của sự việc.

Nếu bạn hiểu Phật pháp, bạn nên tu hành y theo đó. Bạn không cần phải trở thành một người xuất gia, mặc dầu đời sống xuất gia là một đời sống lý tưởng, thích hợp nhất cho sự tu hành. Để thật sự tu hành, bạn cần phải buông bỏ sự rối ren của thế gian, buông bỏ gia đình, tài sản, và đi vào rừng. Đó là cách tốt nhất để tu hành. Nhưng nếu chúng ta đã có một gia đình và trách nhiệm, chúng ta làm sao để tu hành? Có người nói rằng người tại gia khó có thể tu hành. Nhưng bạn nghĩ xem, nhóm người nào đông đảo hơn, tại gia hay xuất gia? Có quá nhiều người tại gia hơn người xuất gia. Rồi bây giờ, nếu chỉ có người xuất gia tu hành thôi, thì sẽ có rất nhiều sự lầm lẫn hay vô minh trong xã hội. Cho nên xuất gia không hẳn là một giải pháp cho tất cả. Là tăng sĩ mà không tu hành sẽ chẳng có ý nghĩa gì. Nếu bạn hiểu biết Phật pháp, thì bất kể bạn đang làm nghề gì hay giữ chức vụ gì trong xã hội, bạn vẫn có thể tu hành trong từng phút giây hiện tại.

Cho rằng bạn không thể tu hành khi sống tại gia là không hiểu Đạo. Tại sao người ta có thể tìm được sự khích lệ để làm những việc khác? Nếu họ cảm thấy mình thiếu thốn một điều gì, họ cố gắn đạt cho được điều đó. Con người có thể làm bất cứ điều gì, nếu họ có đủ lòng ham muốn. Có người nói, “Tôi không có thời giờ để tu hành”. Tôi nói, “Bạn có thời giờ để thở không vậy?” Sự tu hành đâu phải là điều làm cho bạn kiệt sức. Bạn chỉ việc quan sát những cảm xúc phát sinh trong đầu. Điều gì xảy ra khi đầu óc bạn tiếp nhận hình sắc, âm thanh, mùi vị... từ các giác quan? Nếu chúng ta thích điều đó, chúng ta cảm thấy khoan khoái, nếu chúng ta không thích điều đó, chúng ta cảm thấy khó chịu. Chỉ vậy thôi.

Cho nên, bạn đi đâu để tìm hạnh phúc trong thế giới này?  Đâu phải lúc nào mọi người cũng đều nói với bạn những điều dễ nghe trong suốt cuộc đời của bạn? Có chuyện đó không? Nếu không thì bạn đi đâu bây giờ? Thế giới là vậy, ta phải hiểu rõ bản chất của thế giới này. Đức Phật sống trong thế giới này, Ngài đã kinh nghiêm đời sống gia đình, nhưng Ngài nhìn thấy giới hạn của nó và buông bỏ nó. Vậy thì các bạn. những người tại gia làm sao để tu hành? Nếu bạn muốn tu hành, bạn phải đi theo chánh đạo. Nếu bạn kiên trì tu tập, Bạn sẽ nhìn thấy sự giới hạn của thế giới này và sẽ có thể buông bỏ.

Những người nghiện rượu đôi lúc nói. “Tôi không làm sao bỏ rượu được”. Tại sao họ không thể bỏ rượu? Bởi vì họ chưa thật sự thấy cái giá của nó. Nếu bạn không nhìn thấy cái giá phải trả cho một điều gì đó, bạn không thể nhìn thấy sự lợi ích của việc buông bỏ nó. Sự tu hành của bạn sẽ không có kết quả. Bạn chỉ tu hành cho vui mà thôi. Nhưng nếu bạn thấy được hậu quả và lợi ích của một điều gì đó, bạn sẽ không đợi người khác khuyên bảo bạn.

Hãy nghe câu chuyện sau về một người thuyền chài vừa tìm thấy một thứ gì đó trong cái bẫy cá của ông. Ông biết có cái gì ở đó. Ông nghe có thứ gì đang nhảy lạch bạch bên trong. Cho rằng đó là một con cá, ông thò tay vào lưới thì mới biết đó là một con vật khác. Ông chưa nhìn thấy nó, nên ông lưỡng lự. Có thể nó là một con lươn, nhưng biết đâu nó cũng có thể là một con rắn. Nếu ông ném nó đi, ông sẽ phải hối tiếc vì nó có thể là một con lươn. Mặt khác, nếu ông nắm chặt lấy nó, mà nó là một con rắn, thì ông có thể bị cắn. Ông nghi ngờ, nhưng vì quá ham muốn, ông giữ chặt lấy bẫy cá. Thế nhưng, khi ông vừa lôi nó ra và nhìn thấy bộ dạng vằn vện của nó, ông quăng nó ngay lập tức, ông không cần đợi ai kêu lên, “Con rắn, thả nó đi”. Nhìn thấy con rắn là ông biết phải làm gì ngay, mà không cần đợi ai chỉ bảo. Tại sao vây? Bởi vì ông nhìn thấy sự nguy hiểm - rắn có thể cắn - và ông có thể chết. Cũng thế ấy, nếu chúng ta tu hành cho đến khi chúng ta thấy rõ bản chất của sự việc, chúng ta sẽ không còn dính dáng với những điều có hại.

Nhưng thường người ta ít khi thực hành điều này. Họ không suy nghĩ về sự nguy hại, sự già cả, bệnh tật và cái chết. Cho nên họ không bao giờ cảm thấy muốn tu hành. Họ đi nghe thuyết pháp nhưng họ không thật sự lắng nghe. Đôi lúc tôi được mời đi thuyết giảng cho những đoàn thể quan trọng, nhưng họ chỉ khiến tôi cảm thấy khó chịu. Khi nhìn những người có mặt ở đó, tôi có thể nhận thấy rằng họ đến không phải để nghe pháp. Có người nồng nặc mùi rượu, có người hút thuốc, có người tán ngẫu. Họ không giống những người có niềm tin vào Phật pháp chút nào. Giảng pháp ở nơi như thế không có lợi ích nhiều. Những người không chú ý lắng nghe sẽ nghĩ, “Khi nào ông ấy mới ngừng nói đây? ‘Không thể làm điều này, không được làm điều kia’...” và đầu óc của họ nghĩ ngợi lung tung.

Có lúc họ còn mời tôi thuyết giảng cho có hình thức. “Xin ngài cho chúng tôi một bài pháp ngắn”. Họ không muốn tôi nói nhiều - sợ sẽ rầy rà cho họ! Khi tôi vừa nghe có ai nói kiểu này, tôi biết họ đang nghĩ gì. Những người này không thích nghe pháp. Giáo pháp quấy rầy họ. Nếu tôi chỉ nói một bài pháp ngắn, họ sẽ chẳng hiểu gì cả. Nếu bạn chỉ ăn một chút, bạn có no được không?

Có lúc tôi đang nói chuyện để khởi đầu cho một đề tài nào đó, thì một gã say rượu la lên, “Ê, tránh đường, tránh đường, Đại Đức sắp ra đến rồi!” - hắn muốn đuổi tôi đi! Nếu tôi gặp những loại người này, tôi phải suy ngẫm rất nhiều, và tôi hiểu rõ thêm về bản chất của con người. Nó giống như một người có một bình nước đầy, mà vẫn muốn rót nước vào thêm. Đâu còn chỗ để chứa nữa. Châm thêm nước vào bình đó, chỉ khiến nước chảy tràn một cách phí phạm. Dạy dỗ những người như vậy chỉ lãng phí thời gian và sức lực, bởi vì đầu óc họ đã đầy ắp rác rưởi. Tôi không thể cố gắn cho đi, khi không ai cố gắn nhận. Nếu bình nước của họ còn có chỗ trống, người cho và người nhận mới được lợi ích.

Vào thời nay, việc thuyết pháp thường là như vậy, và ngày càng tệ hại hơn. Người ta không còn tìm kiếm chân lý. Họ nghiên cứu giáo lý chỉ để tìm thấy những kiến thức cần thiết cho việc sinh nhai, phụng dưỡng gia đình và chăm sóc cho bản thân họ. Họ không thật sự nghiên cứu Phật pháp. Tăng sĩ thời nay có nhiều kiến thức hơn những thế hệ trước rất nhiều. Họ có tất cả những thứ họ cần. Họ có đủ thứ tiện nghi. Nhưng họ cũng đau khổ  và hoang mang nhiều hơn. Tại sao vậy? Bởi vì họ chỉ tìm tòi những kiến thức mà họ có thể dùng để kiếm sống.

Ngay cả các tăng sĩ cũng làm thế. Đôi lúc tôi nghe họ nói, “Tôi đâu phải xuất gia để tu hành! Tôi ở đây để nghiên cứu Phật pháp”. Đây là lời của những người không biết tu hành là gì. Họ đang ở ngõ cụt. Khi những tăng sĩ này giảng dạy, họ chỉ nói xuất phát từ trí nhớ của họ. Họ có thể giảng dạy, nhưng tâm của họ thì ở nơi khác. Sự giảng dạy như thế không phải là Chánh pháp.

Thế giới là như vậy đó. Nếu bạn muốn sống bình dị, an ổn để tu hành, họ nói bạn là kỳ quặc và lập dị. Họ nói rằng bạn cản trở sự phát triển của xã hội. Họ còn hù dọa khiến cho bạn sợ hãi. Bạn có thể sẽ tin những gì họ nói và quay lại với lối sống của thế gian, để rồi càng chìm đắm cho đến khi bạn không thể đứng lên nổi nữa. Có người nói. “Tôi không thể thoát ra được. Tôi đã lún quá sâu rồi”. Xã hội thường là như vậy đó. Ít ai hiểu giá trị của Phật pháp.

Giá trị của Phật pháp không nằm ở sách vở. Sách vở chỉ là ngoại hình của Phật pháp. Chúng không phải là sự chứng ngộ của Phật pháp mà một người kinh nghiệm đạt được qua sự tu hành. Nếu bạn chứng ngộ, bạn nhận biết tâm của mình. Bạn nhìn thấy chân lý ở đó. Khi chân lý trở nên rõ ràng, nó phá tan mọi ảo giác.

Giáo lý của Đức Phật là một chân lý bất di bất dịch, Ngài chứng ngộ chân lý này đã hơn 2.500 năm trước và nó vẫn là chân lý cho đến ngày nay. Giáo lý này không thêm hay bớt. Đức Phật nói, “Những gì Như Lai nói ra không được cắt bỏ, và những gì Như Lai không nói thì không được thêm vào”. Tại sao Đức Phật làm thế? Bởi vì sự giảng dạy này là lời nói của sự chân thật, lời nói của người chứng ngộ đã dứt trừ phiền não. Dầu cho thế giới thay đổi, giáo lý này sẽ không thay đổi.

Nếu có điều gì đó là sai, chúng ta nói rằng nó đúng, liệu có làm cho nó ít sai hơn không? Nếu điều gì đó là đúng mà người ta nói là không đúng, thì điều đó có thay đổi gì không? Nhiều thế hệ đã đi qua, những sự giảng dạy này vẫn không thay đổi, bởi nó là chân lý.

Vậy thì ai là người tạo ra chân lý này? Chính chân lý nó tự tạo ra chân lý! Có phải Đức Phật sáng tạo ra nó không? Không, không phải Ngài. Đức Phật chỉ khám phá ra chân lý, bản chất của sự việc, và rồi Ngài đã công bố nó. Chân lý luôn luôn đúng, dầu có Đức Phật xuất hiện ở thế gian này hay không. Đức Phật chỉ thừa nhận Phật pháp mà thôi. Phật pháp luôn có ở đó. Chỉ là trước kia, chưa ai tìm thấy nó. Đức Phật là người đã tìm kiếm và tìm thấy cái chân lý bất tử mà chúng ta gọi nó là Phật pháp và rồi truyền đạt nó, Ngài không sáng tạo ra nó.

Tại một thời điểm nào đó, chân lý được tìm thấy, và sự tu hành theo chánh pháp bắt đầu. Theo thời gian, sự tu hành ấy suy đồi cho đến khi sự giảng dạy này phai mờ hoàn toàn. Sự hỗn loạn lại thống trị thế gian. Sau một thời gian tiếp theo, chánh pháp lại được khám phá ra và hưng thịnh trở lại. Chân lý lại được tái thiết lập. Và cứ vậy - hưng thịnh rồi suy vong, nhưng chân lý thật sự không đi đâu cả. Khi các vị Phật ra đời và nhập diệt, chánh pháp không biến mất theo họ.

Thế gian cứ xoay vần mãi. Nó giống như một cây xoài. Khi cây lớn lên, nó đơm hoa kết trái, rồi trái chín. Những trái xoài hư thối rơi xuống và hạt xoài trở lại đất để trở thành một cây xoài mới. Nó vẫn là cây xoài, không phải thành một cây khác. Thế gian cũng vậy, chân lý cũng vậy. Nó chẳng thay đổi, nó chẳng đi đâu cả, mà chỉ xoay vần chung quanh những sự việc củ.

Đời sống của chúng ta cũng vậy. Hôm nay chúng ta cũng chỉ làm những việc chúng ta đã từng làm. Người ta suy nghĩ quá nhiều. Có quá nhiều việc lôi cuốn sự chú ý của họ, nhưng không có thứ gì đi đến đâu cả. Có những môn khoa học như toán học, vật lý học, tâm lý học, v.v... Bạn có thể nghiên cứu bất kỳ môn học nào, nhưng bạn chỉ có thể thấu hiểu nó qua sự chứng ngộ chân lý mà thôi.

Hãy hình dung một cái xe bò. Khi con bò đi, chiếc xe để lại dấu xe phía sau nó. Bánh xe có thể không lớn lắm, nhưng dấu xe có thể sẽ rất dài. Nhìn chiếc xe bò khi nó đứng yên, bạn thấy nó chỉ có bấy nhiêu thôi, nhưng khi một con bò bắt đầu chuyển động, bạn thấy dấu xe kéo dài phía sau bạn. Chừng nào con bò còn bước đi, bánh xe vẫn còn quay và dấu xe vẫn dài mãi. Nhưng một ngày nào đó, con bò mệt mỏi và không thể kéo nữa, con bò rời bỏ chiếc xe, bánh xe không còn quay nữa. Sau một thời gian, chiếc xe hư hỏng, các bộ phận của nó rã rời và trở về tứ đại - đất, nước, gió và lửa.

Khi bạn tìm thấy sự bình an trong thế gian, bánh xe chánh pháp quay liên tục, và dấu xe kéo dài vô tận ở phía sau bạn. Chừng nào bạn còn chạy theo chân lý, chiếc xe sẽ không ngừng nghỉ. Nhưng nếu bạn chỉ việc dừng lại, bánh xe sẽ không quay nữa. Đối với ác nghiệp phát sinh cũng theo như thế đó. Chừng nào bạn còn ảo tưởng chạy theo thói củ, nghiệp quả sẽ sinh khởi mãi. Nếu bạn dừng lại, nó sẽ ngừng sinh khởi. Đây là sự tu hành của chúng ta.