ĐƯỜNG XƯA MÂY TRẮNG (Phần 7 - Chương 39)

Thích Nhất Hạnh

Chương 39

Ba lần thức dậy, trời vẫn chưa sáng.

Mùa an cư mới chấm dứt được ba hôm, thì có một người thương gia trẻ tên là Sudatta từ vương quốc Kosala đến thăm Bụt và thỉnh cầu Bụt về vương quốc của chàng để giảng dạy đạo lý tỉnh thức.

Sudatta là một thương gia rất giàu có. Chàng cư trú ở thủ đô Savatthi nơi quốc vương Pasenadi trị vì. Cả vương quốc Kosala đều biết danh tiếng chàng, và Sudatta nổi tiếng là người biết che chở và bênh vực cho những kẻ nghèo khổ và cô độc. Chàng luôn để ra một phần gia sản của mình để chu cấp cho những kẻ nghèo khó và không có thân nhân. Công việc giúp đỡ người khốn khổ này chàng đã làm liên tục trong nhiều năm và chàng có được rất nhiều niềm vui trong công việc ấy. Người dân đã gọi chàng với danh hiệu là Anathapindika, có nghĩa là “người cứu giúp cho kẻ khốn cùng và cô độc”, gọi tắt là Cấp Cô Độc. Để có thể tiếp tục công việc cứu trợ những kẻ nghèo khổ, Sudatta phải tiếp tục nghề nghiệp của mình là một thương gia. Chàng thường qua lại nước Magadha để buôn bán và mỗi khi tới thủ đô Rajagaha, chàng thường cư trú tại nhà của người anh vợ, vốn cũng làm nghề buôn bán. Người anh vợ này rất quý mến chàng. Mỗi khi chàng đến, ông ta làm đủ mọi cách để giúp đỡ chàng và khiến thời gian cư trú tại Rajagaha của chàng được vui vẻ và dễ chịu. Ông chăm sóc chàng từng li từng tí. 

Tuy nhiên, lần này Sudatta không được ông anh vợ đặc biệt chú ý tới như những kỳ trước nữa. Ông bận rộn với việc sắp đặt và sai phái những người ở trong nhà làm những việc như là có một đám tiệc lớn quan trọng. Đối với chàng em rể giàu có, lần này ông chỉ chú ý và chăm sóc một cách vừa phải. Suddatta lấy làm lạ. Chàng hỏi thì người anh vợ nói không có đám cỗ nào cả. Cũng không phải là để rước hoàng gia về nhà thết đãi. Ông nói:

- Ngày mai, anh mời Bụt và các vị khất sĩ tới thọ trai.

Nghe nói đến tiếng Bụt, Suddatta ngạc nhiên. Chàng hỏi lại:

- Anh nói sao, ngày mai anh thỉnh “Bụt” à?

- Đúng rồi ngày mai anh thỉnh Bụt và các vị khất sĩ học trò của Người.

- “Bụt”? nghĩa là “người tỉnh thức"? 

- Đúng rồi. Bụt là người tỉnh thức. Đó là một bậc giác ngộ toàn vẹn. Đó là một con người thật mầu nhiệm và thật đẹp đẽ. Sáng mai, thế nào em cũng sẽ được gặp Người.

Danh từ Bụt gây nên trong tâm tư Sudatta biết bao nhiêu nguồn cảm hứng. Chàng bắt ông anh vợ ngồi xuống và nói thêm cho chàng nghe về con người giác ngộ này. Ông anh vợ chàng kể rằng anh đã được trông thấy các vị khất sĩ học trò của đi khất thực, đã tìm hiểu về Bụt, đã tới nghe Bụt thuyết pháp tại tu viện Trúc Lâm và đã được Người chấp nhận làm đệ tử tại gia. Ông cũng kể là hồi đầu mùa an cư ông đã được Bụt cho phép dựng thêm những chiếc nhà nhỏ lợp lá làm chỗ che mưa nắng cho các vị khất sĩ. Trong một ngày, ông đã cho dựng luôn sáu mươi căn nhà như thế rải rác trong khuôn viên của tu viện Trúc Lâm.

Không biết vì một duyên cớ thâm sâu nào đó mà Sudatta có lòng thương mến Bụt sau khi mới nghe nói đến danh hiệu của Người. Suốt đêm đó, Sudatta không ngủ yên giấc. Chàng cứ mong cho trời sáng để có thể đi viếng Bụt tại tu viện Trúc Lâm dù chàng biết hôm nay Bụt và giáo đoàn của người sẽ tới thọ trai tại nhà ông anh vợ. Ba lần chợt tỉnh trong đêm là ba lần chàng tưởng trời đã sáng, nhưng trời vẫn chưa sáng. Cuối cùng, Suddatta, ngồi dậy, trời chưa sáng, nhưng chàng nhất quyết ra tìm Bụt. Chàng mặc áo, mang giày và mở cửa ra đi một mình. Trời khuya còn đầy sương và lạnh. Qua cổng Sivaka, chàng hướng về phía tu viện Trúc Lâm. Trời còn tối lắm, nhưng khi chàng vào tới cổng tu viện thì dáng cây dáng lá đã bắt đầu hiện rõ. Suddatta nóng lòng muốn gặp Bụt nhưng trong tâm còn e ngại. Chàng nói một mình để trấn tĩnh: “Sudatta, đừng e ngại”. Lúc ấy Bụt đã thức, và người đang đi thiền hành ngoài trời ngay phía trước mặt chàng mà chàng không biết. Bụt gọi:

“Sudatta".

Suddatta giật mình. Tiếng gọi đến từ phía trước. Chàng ngửng nhìn lên thì thấy dáng một người đang đi tới. Linh tính báo cho chàng biết rằng đó là Bụt. Bụt đã gọi tên chàng. Chàng bước tới với Bụt. Sudatta bước tới gần Người và chắp tay cúi đầu làm lễ.

Bụt đỡ Suddatta dậy và cầm tay chàng đưa về tịnh thất của Người. Tới nơi chàng được Bụt mời ngồi. Chàng hỏi thăm Bụt có ngủ ngon không. Người nói người ngủ rất ngon. Sudatta tự giới thiệu mình và kể cho Bụt nghe chuyện chàng thức dậy ba lần trong đêm và cứ tưởng trời đã sáng. Chàng xin Bụt dạy cho chàng về đạo lý tỉnh thức. Và Bụt bắt đầu giảng dạy cho chàng về trí tuệ và từ bi.

Sudatta rất sung sướng. Chàng lạy xuống xin Bụt nhận chàng làm đệ tử. Bụt lặng yên chấp nhận. Chàng lại thỉnh Bụt và giáo đoàn ngày mai tới thọ trai tại nhà người anh vợ của chàng. Bụt cười:

- Hôm nay tôi và các vị khất sĩ chuẩn bị sẽ tới thọ trai rồi. Không lý ngày mai cũng tới đây nữa sao?

Sudatta khẩn khoản:

- Ngày hôm nay là anh con thỉnh cầu Bụt. Ngày mai người thỉnh cầu Bụt và các vị khất sĩ lại là con. Con tiếc không có nhà cửa riêng ở đây để có thể thỉnh cầu Bụt và các thầy. Xin Bụt từ bi chấp nhận cho con.

Bụt mỉm cười nhận lời Sudatta. Chàng sung sướng làm bái biệt ngài. Trời đã sáng hẳn. Chàng phải về để giúp ông anh vợ chuẩn bị công cuộc đón tiếp Bụt và giáo đoàn.

Trưa hôm ấy, tại nhà ông anh vợ. Sudatta lại được nghe Bụt thuyết pháp. Niềm hân hoan của chàng như không có bến bờ. Tiễn Bụt và giáo đoàn về xong, Sudatta bắt đầu chuẩn bị lo lễ cúng dường ngày mai. Ông anh vợ cũng giúp đỡ chàng. Ông nói:

- Sudatta, ở đây dượng là khách chứ không phải là chủ. Thôi để anh đứng ra đãi thọ lễ cúng dường cho ngày mai.

Sudatta không chịu. Chàng muốn tự mình thiết lễ cúng dường. Chàng nhất quyết đãi thọ mọi phí tổn, nhưng chàng bằng lòng để cho gia đình ông anh vợ tiếp tay với sự nấu nướng và dọn dẹp.

Ngày hôm ấy, sau lễ cúng dường, Sudatta lại được nghe Bụt thuyết pháp. Lòng chàng như nở hoa. Sau khi Bụt đã nói xong pháp thoại, chàng quỳ xuống thỉnh nguyện:

- Lạy Bụt, hầu hết dân chúng nước Kosala chúng con chưa có cơ duyên tiếp đón Bụt và giáo đoàn tôn quý của Người để được học hỏi về đạo lý tỉnh thức. Con cầu mong Bụt chấp nhận lời mời của con về cư trú và giảng dạy tại kinh đô Savathi trong một thời gian. Chúng con xin Bụt rủ lòng thương xót dân chúng của vương quốc Kosala.

Bụt nói với Suddatta là Người sẽ đàm luận với các vị đệ tử lớn về chuyện này và sẽ trả lời chàng sau. Sau đó Bụt và giáo đoàn trở về tu viện.

Mấy hôm sau tới tu viện, Sudatta được Bụt cho biết là người đã chấp nhận việc đi hoằng pháp tại vương quốc Kosala. Người hỏi Sudatta xem ở gần thủ đô Savathi có chỗ cư trú cho một giáo đoàn đông đảo không. Sudatta bạch rằng chàng sẽ lo liệu chu toàn về việc cư trú của giáo đoàn. Sudatta còn thỉnh Bụt cho phép một vị cao đệ của Bụt là đại đức Sariputta về thủ đô Savathi một lần với chàng để chuẩn bị cho công cuộc hoằng pháp của Bụt. Bụt hỏi ý Sariputta thì thầy bằng lòng.

Một tuần lễ sau đó, Sudatta tới tu viện từ giã Bụt cùng giáo đoàn, đồng thời rước đại đức Sariputta cùng lên đường về thủ đô.

Hai người hướng về phương Bắc, vượt sông Hằng và đi lên thành Vesali. Tại Vesali, hai người được bà Ambapali đón về cư trú và nghỉ ngơi tại vườn xoài trong hai hôm. Đại đức Sariputta báo cho nữ phật tử Ambapali biết là Bụt cùng giáo đoàn sẽ mở một chuyến đi hoằng pháp tại vương quốc Kosala và cũng sẽ ghé qua thành phố Vesali này. Ambapali rất vui mừng. Bà hỏi thăm đại đức xem chừng nào Bụt sẽ ghé ngang qua để bà có thể chuẩn bị đón tiếp Bụt và giáo đoàn. Đại đức nói là trong khoảng sáu tháng. Bà tỏ ý rất hoan hỷ được tiếp đón thầy Sariputta và cư sĩ Sudatta. Bà ngõ lời khen ngợi vị trưởng giả trẻ tuổi này về công trình cứu tế xã hội của chàng và khuyến khích chàng trong công việc tổ chức chuyến đi hoằng pháp sắp đến của Bụt.

Từ giã Ambapali, hai người hướng về phía Tây Bắc, đi trên tả ngạn dòng sông Aciravati. Đây là lần đầu Sudatta đi bộ trên một quãng đường dài như thế. Chàng không thể dùng xe ngựa bởi vì chàng phải cùng đi bộ với đại đức Sariputta. Đến đâu chàng cũng báo tin là trong vòng sáu tháng Bụt và giáo đoàn sẽ đi qua và mọi người nên chuẩn bị để đón tiếp. “Bụt là một bậc tỉnh thức vừa xuất hiện trên cõi đời. Mọi hãy thành tâm chuẩn bị để đón tiếp Người và giáo đoàn cao quý của Người".

Vương quốc Kosala là một nước hùng mạnh không kém gì vương quốc Magadha. Biên giới miền Nam của vương quốc là sông Hằng. Đất đai của vương quốc trải dài tới miền Bắc cho đến những ngọn đồi sát chân dãy Hy Mã Lạp Sơn. Dân chúng ở vương quốc Kosala không mấy ai là không nghe đến Sudatta. Ai cũng gọi chàng là trưởng giả Cấp Cô Độc, Anathapindika, người chu cấp cho những kẻ bần cùng và cô độc. Khi chàng mở lời ca tụng bậc giác ngộ, ai cũng tin ngay và hoan hỷ vui mừng. Ai cũng ao ước được thấy Bụt và giáo đoàn của Người. Đại đức Sariputta sáng nào cũng ghé vào các thôn xóm để khất thực, và Sudatta thường đi theo người, Sudatta thường lấy cơ hội tiếp xúc này để nói cho dân chúng nghe về Bụt và về giáo đoàn các vị khất sĩ.

Đi như thế được hơn một tháng thì hai người về tới Savathi. Đại đức Sariputta được Sudatta mời về nhà để cúng dường. Chàng ân cần giới thiệu đại đức với gia đình chàng và cầu xin đại đức thuyết pháp cho mọi người nghe. Thân phụ, thân mẫu và phu nhân của chàng đều xin phát nguyện thọ trì Tam Bảo quay về nương tựa và giữ năm giới. Vợ của Sudatta tên là Punnalakkhana, dáng người đoan trang và thùy mị. Nàng đã có bốn đứa con với Sudatta. Cả bốn đứa đều còn nhỏ tuổi, ba đứa đầu là con gái và đứa út là con trai. Đứa lớn tên là Subhadha chị, đứa kế tên là Subgadha, đứa áp út tên là Sumagadha, cậu con trai tên là Rala.

Đại đức Sariputta bắt đầu đi hành hóa trong thủ đô Savathi. Buổi chiều và ban đêm, thầy về cư trú tại một khu rừng thưa gần bờ sông. Trong khi đó Sudatta đi tìm một nơi khả dĩ có thể làm chỗ cư trú thuận tiện cho Bụt và giáo đoàn trong chuyến hoằng pháp quan trọng sắp đến.